Allah Teâlâ, bu Kur'an'da kullarına çeşitli şekillerde açıklama yaptığını bildirir. Yani hükümleri çeşitlendirip açıklığa kavuşturmuş, çağırdığı şeyin delil ve kanıtlarını çoğaltmış, öğüt vermiş ve hatırlatmıştır. Amaç, insanların kendilerine fayda verecek şeyi düşünüp onu izlemeleri, zarar verecek şeyi ise bırakmalarıdır. Ancak insanların çoğu, hakkı sevmemeleri ve sahip oldukları bâtılı benimsemeleri yüzünden, Allah'ın âyetlerinden kaçınmaktan başka bir şeyi kabul etmemiştir. Öyle ki bâtıllarına bağlanmışlar, Allah'ın âyetlerine kulak asmamış ve onlara önem vermemişlerdir. Âyetlerin ve delillerin üzerinde en çok durulan konu, bütün ilklerin ilki olan tevhiddir. Allah bunu emretmiş, zıddı olan şirkten nehyetmiş ve bu konuda akli ve naklî pek çok delil ortaya koymuştur. Öyle ki bunların bir kısmını dinleyen kimsenin kalbinde ne şüphe ne de tereddüt kalır. Burada zikrettiği akli delil de bu kabildendir. Allah şöyle buyurur: {De ki:} Allah'ın yanında, iddia ettikleri gibi başka tanrılar bulunsaydı, {Arş sahibine ulaşmak için yol ararlardı.} Yani kendi iddia ve iftiralarına göre, Allah'a ibadet ederek, O'na yönelerek ve yakınlık ararlarak O'na giden bir yol edinirlerdi. Kendi kulluğunun zaruretini ve fakirliğini gören bir kulu, Allah'ın yanında ilah kılmak nasıl olur? Bu, zulmün en büyüğü ve akılsızlığın en büyüğü değil midir?! Bu anlama göre bu âyet, Allah Teâlâ'nın şu buyruğu gibidir: [Kur'an: "Onların yalvardıkları kimseler de Rablerine yaklaşmak için vesile arayıp, hangisinin daha yakın olacağını kollamaktadırlar."] (el-İsrâ, 57). Ve yine şu buyruğu gibidir: [Kur'an: "Allah'ın dışında taptıklarını da toplayacağı gün, 'Siz mi bu kullarımı saptırdınız, yoksa bunlar mı yoldan saptılar?' diye soracak. Onlar: 'Seni tenzih ederiz! Senin dışında dost edinmemiz bize yakışmazdı' diyecekler."] (el-Furkān, 17-18). Bu âyetteki, "De ki: Allah'ın yanında, iddia ettikleri gibi başka tanrılar bulunsaydı, Arş sahibine ulaşmak için yol ararlardı" ifadesinin bir başka anlamı daha olabilir: Yani onlar yol arar, Allah'a karşı üstünlük sağlamaya çalışırlardı. O zaman ya ona üstün gelirlerdi, ve üstün gelip galip olan Rab ve İlah olurdu. Oysa onlar, taptıkları ilahların Allah'ın dışında mağlup ve güçsüz olduğunu, hiçbir şeyde yetkisi bulunmadığını kabul ediyorlar. O hâlde bu durumdaki ilahları neden edinmişlerdir? Bu da şu âyet gibidir: [Kur'an: "Allah bir çocuk edinmemiştir ve O'nunla birlikte başka bir ilah da yoktur. Olsaydı, her ilah yarattığını götürür ve birbirlerine üstün gelmeye çalışırlardı."] (el-Mü'minûn, 91). {Allah, onların ortak koştuklarından münezzehtir, pek yücedir.} Yani O, kendisine ortak koşulmaktan, benzer ve eş edinilmekten münezzeh ve yücedir; sıfatları yücedir. {Pek yücedir.} Yani kadrı yücelmiş ve azameti büyümüş, kibriyası çok ulu olan Allah'ın yanında başka ilahların bulunması mümkün değildir. Bunu söyleyen kimse açıkça sapmış, büyük bir zulme düşmüştür. Yüce yaratılmışlar O'nun azametinin karşısında küçülmüş, yedi gök ve içindekiler ile yedi yer ve içindekiler O'nun kibriyası karşısında küçülmüştür. [Kur'an: "Kıyamet günü yer bütünüyle O'nun avucundadır, gökler de O'nun sağ elinde dürülmüş olacaktır."] (ez-Zümer, 67). Üst âlem ve alt âlem O'na zati bir fakirlikle muhtaçtır; bu fakirlik onlardan hiçbirinden hiçbir zaman ayrılmaz. Bu fakirlik her yönüyle geçerlidir: yaratılış, rızık ve tedbir bakımından fakirlik; ayrıca zorunluluk bakımından fakirlik. Yani O'nun, kendilerinin ibadet ettiği, sevdiği, her hâlinde yöneldikleri ve sığındıkları bir Rab olmasına muhtaçtırlar. Bu yüzden şöyle buyurmuştur: {Yedi gök, yer ve onlardaki her şey O'nu tesbih eder. Hiçbir şey yoktur ki O'na hamd ile tesbih etmesin.} Bu, konuşan ve konuşmayan hayvanları, ağaçları, bitkileri, cansız ve canlı, diri ve ölü her şeyi kapsar. {Fakat siz onların tesbihini anlamazsınız.} Yani sizin dilinizden başka bir dille yapılan, yaratıkların tesbihini idrak edemezsiniz; ama bütün bunları kuşatan, gaybları bilen Allah bilir. {Şüphesiz O, halîm ve gafûrdur.} Allah'a hakkında kelime-i şenaat denecek bir söz söyleyeni hemen cezalandırmamış, onlara mühlet vermiş, nimet ihsan etmiş, sağlık vermiş, rızık vermiş ve bu büyük günahtan tövbe etmeleri için kapısına çağırmıştır. Amacı, onlara büyük sevap vermek ve günahlarını bağışlamaktır. Eğer O'nun hilmi ve mağfireti olmasaydı, gökler yere düşerdi ve yeryüzünde hiçbir canlı bırakılmazdı.