البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة النحل · الآية ٨٣

﴿يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْكِرُونَهَا وَأَكْثَرُهُمُ الْكَافِرُونَ﴾

Ya’rifûna ni’matal lâhi summa yunkirûnahâ va aksaruhumul kâfirûn

“Allah'ın nimetini hem bilirler hem de inkar ederler. Zaten çoğu kafir kimselerdir”

An-Nahl 16:83 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ kullarına nimetlerini hatırlatır ve onlardan bu nimetlere şükretmelerini, onları kabul etmelerini ister. Buyurur ki: {Allah, evlerinizi size bir barınak kıldı.} Konaklar, köşkler ve benzeri yapılar, sizi sıcaktan ve soğuktan korur, sizi, çocuklarınızı ve eşyalarınızı örter. Bunlarda odalar ve evler edinirsiniz; bunlar sizin çeşitli menfaat ve maslahatlarınız içindir. Ayrıca mallarınız ve haremleriniz bunlarda korunur; bunun gibi görülen başka faydalar da vardır. {Hayvanların derilerinden de size, hafif taşınan ve yolculukta, kalıcı olarak yerleşmeyi amaçlamadığınız konaklarda, sizi sıcaktan, soğuktan ve yağmurdan koruyan çadırlar kıldı.} Ayrıca eşyalarınızı yağmurdan korur. {Ve hayvanların yününden, tiftiğinden ve kılından size eşya ve döşemelik kıldı.} Bu, bunlardan yapılan kap, kacak, yaygı, giysi, örtü ve benzeri her şeyi kapsar. {Bir zamana kadar yararlanasınız diye.} Yani bu dünyada bunlardan faydalanır ve onlarla yararlanırsınız. Allah, kullarını bunların imal ve işlenmesine böyle musahhar kılmıştır. {Allah, yarattıklarından size gölgeler kıldı.} Yani sizin hiçbir emeğiniz olmayan mahlûklarından size gölgeler kıldı: ağaçların, dağların ve tepelerin gölgeleri gibi. {Dağlardan da size barınaklar kıldı.} Yani mağaralar; sizi sıcaktan, soğuktan, yağmurdan ve düşmanlardan korur. {Size sıcaktan koruyan giysiler kıldı.} Allah burada soğuğu zikretmemiştir; çünkü bu sûrenin başında nimetlerin esasları, sonunda ise bunların tamamlayıcıları anlatılmıştır. Soğuktan korunmak ise nimetlerin esaslarındandır, çünkü zorunluluk arzeder. Allah bunu sûrenin başında şu sözüyle zikretmiştir: {Sizin için onlarda sıcaklık ve birçok fayda vardır.} [Kur'an: "Onlarda sizin için ısınma ve birçok fayda vardır."] {Savaşta sizi korusun diye, sizi savaş anında silahtan koruyan giysiler de kıldı; zırh, zırhlı gömlek ve benzerleri gibi.} Allah nimetlerini böyle tamamlar; size, sayılamayacak kadar nimet bahşetmiştir. {Umulur ki} Allah'ın nimetini hatırladığınızda ve her yönden size yayıldığını gördüğünüzde {teslim olursunuz;} onun azametine boyun eğer, emrine uyar ve nimetleri, onları veren ve sunan Allah'a itaat yolunda harcarsınız. Nimetlerin çokluğu, kullardan şükrün artmasını celbeden sebeplerdendir ve nimetlerle Allah Teâlâ'ya övgüde bulunulur. Ancak zalimler, azgınlık ve inatta direnmekten başka bir şey istemediler. Bunun için Allah onlar hakkında şöyle buyurmuştur: {Eğer yüz çevirirlerse,} nimetleri ve âyetleri hatırlatıldıktan sonra Allah'tan ve O'na itaatten yüz çevirirlerse, {sana düşen, apaçık tebliğdir.} Yani onların hidayete ermesi ve muvaffak olması sana ait değildir; sen öğüt vermekle, hatırlatmakla, uyarmakla ve sakındırmakla yükümlüsün. Üzerine düşeni yaptığında hesapları Allah'a aittir. Çünkü onlar ihsanı görürler ve Allah'ın nimetini bilirler, ama inkâr eder ve onu gizlerler. {Onların çoğu da kâfirlerdir.} Onlarda bir hayır yoktur; art arda gelen âyetler de onlara fayda vermez, çünkü duyguları bozulmuş ve niyetleri kötüdür. Yakında Allah'ın, her inatçı zorbaya, nimetleri inkâr edene, Allah'a ve peygamberlerine karşı azgınlık eden kimseye yaptığı cezayı göreceklerdir.

Arapça metin

يذكر تعالى عباده نعمه، ويستدعي منهم شكرها والاعتراف بها فقال: { والله جعل لكم من بيوتكم سكنا } في الدور والقصور ونحوها تكنكم من الحر والبرد وتستركم، أنتم وأولادكم وأمتعتكم، وتتخذون فيها الغرف والبيوت التي هي لأنواع منافعكم ومصالحكم، وفيها حفظ لأموالكم وحرمكم، وغير ذلك من الفوائد المشاهدة، { وجعل لكم من جلود الأنعام } إما من الجلد نفسه، أو مما نبت عليه، من صوف وشعر ووبر. { بيوتا تستخفونها } أي: خفيفة الحمل تكون لكم في السفر والمنازل التي لا قصد لكم في استيطانها، فتقيكم من الحر والبرد والمطر، وتقي متاعكم من المطر، { و } جعل لكم { من أصوافها } أي: الأنعام { وأوبارها وأشعارهآ أثاثا } وهذا شامل لكل ما يتخذ منها من الآنية والأوعية والفرش والألبسة والأجلة، وغير ذلك. { ومتاعا إلى حين } أي: تتمتعون بذلك في هذه الدنيا وتنتفعون بها، فهذا مما سخر الله العباد لصنعته وعمله. { والله جعل لكم مما خلق } أي: من مخلوقاته التي لا صنعة لكم فيها { ظلالا } وذلك، كأظلة الأشجار والجبال، والآكام ونحوها، { وجعل لكم من الجبال أكنانا } أي: مغارات، تكنكم من الحر والبرد والأمطار والأعداء. { وجعل لكم سرابيل } أي: ألبسة وثيابا { تقيكم الحر } ولم يذكر الله البرد، لأنه قد تقدم أن هذه السورة أولها في أصول النعم، وآخرها في مكملاتها ومتمماتها، ووقاية البرد من أصول النعم، فإنه من الضرورة، وقد ذكره في أولها في قوله لكم فيها دفء ومنافع [النحل: 5]. { تقيكم بأسكم } أي: وثيابا تقيكم وقت البأس والحرب، من السلاح، وذلك، كالدروع والزرد، ونحوها، كذلك يتم نعمته عليكم حيث أسبغ عليكم من نعمه ما لا يدخل تحت الحصر { لعلكم } إذا ذكرتم نعمة الله، ورأيتموها غامرة لكم من كل وجه { تسلمون } لعظمته وتنقادون لأمره، وتصرفونها في طاعة موليها ومسديها، فكثرة النعم من الأسباب الجالبة من العباد مزيد الشكر، والثناء بها على الله تعالى، ولكن …

Kitapta devam et ↗

التحرير والتنوير

لأنك ما عليك إلا البلاغ. ونظير هذه قوله تعالى: وأطيعوا الله وأطيعوا الرسول واحذروا فإن توليتم فاعلموا أنما على رسولنا البلاغ المبين [سورة المائدة: 92] . [83] 83] يعرفون نعمت الله ثم ينكرونها وأكثرهم الكافرون (83) استئناف بياني لأن توليهم عن الإسلام مع وفرة أسباب اتباعه يثير سؤالا في نفس السامع: كيف خفيت عليهم دلائل الإسلام، فيجاب بأنهم عرفوا نعمة الله ولكنهم أعرضوا عنها إنكارا ومكابرة. ويجوز أن تجعلها حالا من ضمير تولوا [سورة النحل: 82] . ويجوز أن تكون بدل اشتمال لجملة تولوا. وهذه الوجوه كلها تقتضي عدم عطفها على ما قبلها. والمعنى: هم يعلمون نعمة الله المعدودة عليهم فإنهم منتفعون بها، ومع تحققهم أنها نعمة من الله ينكرونها، أي ينكرون شكرها فإن النعمة تقتضي أن يشكر المنعم عليه بها من أنعم عليه فلما عبدوا ما لا ينعم عليهم فكأنهم أنكروها، فقد أطلق فعل «ينكرون» بمعنى إنكار حق النعمة، فإسناد إنكار النعمة إليهم مجاز لغوي، أو هو مجاز عقلي، أي ينكرون ملابسها وهو الشكر. وثم للتراخي الرتبي، كما هو شأنها في عطف الجمل، فهو عطف على جملة يعرفون نعمت الله، وكأنه قيل: وينكرونها، لأن ثم لما كانت للعطف اقتضت التشريك في الحكم، ولما كانت للتراخي الرتبي زال عنها معنى المهلة الزمانية الموضوعة هي له فبقي لها معنى التشريك وصارت المهلة مهلة رتبية لأن إنكار نعمة الله أمر غريب. وإنكار النعمة يستوي فيه جميع المشركين أيمتهم ودهماؤهم، ففريق من المشركين وهم أيمة الكفر شأنهم التعقل والتأمل فإنهم عرفوا النعمة بإقرارهم بالمنعم وبما سمعوا من دلائل القرآن حتى ترددوا وشكوا في

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١٤/٢٤٢) ↗