البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة الحجر · الآية ٩٦

﴿الَّذِينَ يَجْعَلُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ ۚ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ﴾

Allazîna yac’alûna ma’al lâhi ilâhan âhar fasavfa ya’lamûn

“Allah'la beraber başka bir tanrının bulunduğunu kabul eden alaycılara karşı şüphesiz Biz sana kafiyiz. Yakında ne olduğunu öğreneceklerdir”

Al-Hijr 15:96 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ, Resûlüne lütfunu hatırlatarak şöyle buyurmaktadır: {Andolsun, sana yedi tane mesânî (tekrarlanan) âyet verdik} [Kur'an: "Andolsun, sana yedi tekrarlanan (âyet) ve büyük Kur'an verdik."] Sahih görüşe göre bunlar yedi uzun sûredir: Bakara, Âl-i İmrân, Nisâ, Mâide, En'âm, A'râf, Enfâl ile Tevbe (birlikte). Ya da bunlar Fâtiha sûresidir, çünkü yedi âyettir. Bu durumda "büyük Kur'an" ifadesinin bu duruma atfı, genelin özele atfı kabilindendir; zira mesânîde tevhid, gaybın ilmi ve yüce hükümler pek çoktur ve bunlar tekrar edilmektedir. Fâtiha'nın yedi mesânî olduğu görüşüne göre ise bunun anlamı şudur: Fâtiha yedi âyettir ve her rek'atte tekrarlanır. Allah'ın ona büyük Kur'an'ı yedi mesânî ile birlikte verdiği, yani yarışanların yarıştığı en değerli şeyi ve müminlerin sevinç duydukları en büyük nimeti verdiği anlaşılır. [Yûnus: 58] "De ki: Allah'ın lütfu ve rahmeti ile sevinsinler; onlar bu, topladıklarından daha hayırlıdır." Bu yüzden ondan sonra şöyle buyurmuştur: {Onlardan bazı gruplara tadı olsun diye verdiğimiz dünya süslerine gözlerini dikme.} Yani, dünya şehvetlerini düşünmeye seni sevk edecek bir hayranlıkla bakma; o şehvetler ki servet sahipleri onlardan faydalanmış, cahiller ona aldanmıştır. Allah'ın sana verdiği mesânî ve büyük Kur'an ile yetin. {Onlar yüzünden üzülme.} Çünkü onlarda umulan bir hayır, beklenen bir fayda yoktur. Senin için müminler arasında onların yerine en güzel bedel ve en üstün karşılık vardır. {Müminlere karşı kanadını indir.} Yani onlara karşı yumuşak davran, ahlakını onlara güzel göster; sevgi, ikram ve dostluk göster. {De ki: Ben apaçık bir uyarıcıyım.} Yani uyarma görevini yerine getir, tebliğ vazifeni yakına ve uzağa, düşmana ve dosta eksiksiz yap. Bunu yaptığında onların hesabından sana bir sorumluluk yoktur; senin hesabın da onlara ait değildir. Ve O'nun, {Parçalayanlara indirdiğimiz gibi} sözü: Yani getirdiğin şeyin batıl olduğuna dair, insanları Allah yolundan alıkoymaya çalışan ve bu amaçla bölüşen kimselere azabı indirdiğimiz gibi. {Kur'an'ı parça parça edenler} yani onu bölük bölük, parçalar ve cüzler haline getirip arzularına göre çevirenler. Kimi "sihir" der, kimi "kehanet" der, kimi "uydurma" der; Kur'an'ı inkâr eden kâfirlerin bunun dışındaki sözleri de böyledir. Bunlar, insanları hidayetten alıkoymak için Kur'an'a dil uzatmayı kendilerine sermaye yapmışlardır. {Rabbine andolsun ki hepsini sorguya çekeceğiz} yani Kur'an'a dil uzatan, onu kötüleyen, tahrif edip değiştiren herkesi, {yaptıkları şeylerden} sorguya çekeceğiz. Bunda, onları yaptıklarında ısrar etmekten caydıracak büyük bir korkutma ve uyarı vardır. Sonra Allah Resûlüne, onlara ve başkalarına aldırış etmemesini, Allah'ın emrini açıkça bildirmesini, hiçbir engelin ve hiçbir boş laf söyleyenin onu bu emirden alıkoymasına izin vermemesini emretmiştir. {Müşriklerden yüz çevir} yani onlara aldırma, sövüp saymalarını bırak, kendi işine bak. {Biz, seni alaya alan alaycılara karşı sana yeteriz.} Bu, Allah'ın Resûlüne verdiği bir sözdür: alaycıların onu ve getirdiklerini kötüleyerek ona zarar vermeyeceğini, Allah'ın dilediği türde cezalarla onların şerrini ondan def edeceğini bildirir. Allah Teâlâ bunu da yapmıştır. Allah Resûlüne ve getirdiklerine karşı alay etmeyi açıkça sürdüren hiç kimseyi Allah helak etmiş ve çok kötü bir ölümle öldürmüştür. Sonra onların vasıflarını anlatmış ve şöyle buyurmuştur: Ey Resûlüm, sana eziyet ettikleri gibi onlar Allah'a da eziyet ederler ve O'nunla birlikte {başka bir ilah} edinirler. Oysa O, onların Rabbi, yaratıcısı ve işleri düzenleyicisidir. {Yakında bilecekler} yani kıyamete varıp yaptıklarının sonucunu görecekler. {Biz elbette biliyoruz ki sen, onların sana söylediği yalanlamalar ve alaylar yüzünden göğsünün daraldığını görüyorsun.} Biz onları azapla kökünden yok etmeye ve hak ettiklerini hemen vermeye kadiriz; ama Allah onlara mühlet verir, onları ihmal etmez. Ey Muhammed, {Rabbini hamd ile tesbih et ve secde edenlerden ol.} Yani Allah'ı çokça zikret, tesbih et, hamd et ve namaz kıl. Çünkü bu, göğsünü genişletir, ferahlatır ve işlerinde sana yardımcı olur.

Arapça metin

يقول تعالى ممتنا على رسوله: { ولقد آتيناك سبعا من المثاني } وهن - على الصحيح - السور السبع الطوال: " البقرة " و " آل عمران " و " النساء " و " المائدة " و " الأنعام " و " الأعراف " و " الأنفال " مع " التوبة ". أو أنها فاتحة الكتاب لأنها سبع آيات، فيكون عطف " القرآن العظيم " على ذلك، من باب عطف العام على الخاص، لكثرة ما في المثاني من التوحيد، وعلوم الغيب، والأحكام الجليلة، وتثنيتها فيها. وعلى القول بأن " الفاتحة " هي السبع المثاني معناها: أنها سبع آيات، تثنى في كل ركعة، وإذا كان الله قد أعطاه القرآن العظيم مع السبع المثاني، كان قد أعطاه أفضل ما يتنافس فيه المتنافسون، وأعظم ما فرح به المؤمنون، قل بفضل الله وبرحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون [يونس: 58] ولذلك قال بعده: { لا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم } أي: لا تعجب إعجابا يحملك على إشغال فكرك بشهوات الدنيا التي تمتع بها المترفون، واغتر بها الجاهلون، واستغن بما آتاك الله من المثاني والقرآن العظيم، { ولا تحزن عليهم } فإنهم لا خير فيهم يرجى، ولا نفع يرتقب. فلك في المؤمنين عنهم أحسن البدل، وأفضل العوض، { واخفض جناحك للمؤمنين } أي: ألن لهم جانبك، وحسن لهم خلقك، محبة وإكراما وتوددا، { وقل إني أنا النذير المبين } أي: قم بما عليك من النذارة، وأداء الرسالة، والتبليغ للقريب والبعيد، والعدو، والصديق، فإنك إذا فعلت ذلك، فليس عليك من حسابهم من شيء، وما من حسابك عليهم من شيء. وقوله: { كمآ أنزلنا على المقتسمين } أي: كما أنزلنا العقوبة على المقتسمين على بطلان ما جئت به، الساعين لصد الناس عن سبيل الله. { الذين جعلوا القرآن عضين } أي: أصنافا وأعضاء وأجزاء، يصرفونه بحسب ما يهوونه، فمنهم من يقول: سحر، ومنهم من يقول: كهانة، ومنهم من يقول: مفترى، إلى غير ذلك من أقوال الكفرة المكذبين به، الذين جعلوا قدحهم فيه ليصدوا الناس عن الهدى. { …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

المستهزئين الذين يجعلون مع الله إلها آخر} قال: مر رسول الله صلى الله عليه وسلم، فغمزه بعضهم، فجاء جبريل -أحسبه قال: فغمزهم فوقع في أجسادهم -كهيئة الطعنة حتى ماتوا (1) وقال محمد بن إسحاق: كان عظماء المستهزئين -كما حدثني يزيد بن رومان، عن عروة بن الزبير -خمسة نفر، كانوا ذوي أسنان وشرف في قومهم، من بني أسد بن عبد العزى بن قصي: الأسود بن المطلب أبو (2) زمعة، كان رسول الله صلى الله عليه وسلم -فيما بلغني -قد دعا عليه، لما كان يبلغه من أذاه واستهزائه [به] (3) فقال: اللهم، أعم بصره، وأثكله ولده. ومن بني زهرة: الأسود بن عبد يغوث بن وهب بن عبد مناف بن زهرة. ومن بني مخزوم: الوليد بن المغيرة بن عبد الله بن عمر بن مخزوم. ومن بني سهم بن عمرو بن هصيص بن كعب بن لؤي: العاص بن وائل بن هشام بن سعيد بن سعد. ومن خزاعة: الحارث بن الطلاطلة بن عمرو بن الحارث بن عبد عمرو بن ملكان -فلما تمادوا في الشر وأكثروا برسول الله صلى الله عليه وسلم الاستهزاء، أنزل الله تعالى: {فاصدع بما تؤمر وأعرض عن المشركين إنا كفيناك المستهزئين} إلى قوله: {فسوف يعلمون} وقال ابن إسحاق: فحدث يزيد بن رومان، عن عروة بن الزبير، أو غيره (4) من العلماء، أن جبريل أتى رسول الله صلى الله عليه وسلم وهو يطوف بالبيت، فقام وقام رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى جنبه، فمر به الأسود [ابن المطلب فرمى في وجهه بورقة خضراء، فعمي، ومر به الأسود] (5) بن عبد يغوث، فأشار إلى بطنه، فاستسقى (6) بطنه، فمات منه حبنا، ومر به الوليد بن المغيرة، فأشار إلى أثر جرح بأسفل كعب رجله -كان أصابه قبل ذلك بسنتين وهو يجر إزاره، وذلك أنه مر برجل من خزاعة يريش نبلا له، فتعلق سهم من نبله بإزاره، فخدش رجله ذلك الخدش، وليس بشيء، فانتقض به فقتله. ومر به العاص بن وائل، فأشار إلى أخمص قدمه، فخرج على حمار له يريد الطائف، فربض (7) على شبرقة فدخلت في أخمص رجله منها شوكة …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

اعملوا على حيالكم وناحيتكم

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ٩/٥٦٧) ↗

التحرير والتنوير

واعلم أن معنى المقتسمين على الوجه المختار المقتسمون القرآن. وهذا هو معنى جعلوا القرآن عضين، فكان ثاني الوصفين بيانا لأولهما وإنما اختلفت العبارتان للتفنن. وأن ذم المشبه بهم يقتضي ذم المشبهين فعلم أن المشبهين قد تلقوا القرآن العظيم بالرد والتكذيب. [92، 93] 93] فو ربك لنسئلنهم أجمعين (92) عما كانوا يعملون (93) الفاء للتفريع، وهذا تفريع على ما سبق من قوله تعالى: وإن الساعة لآتية فاصفح الصفح الجميل [سورة الحجر: 85] . والواو للقسم، فالمفرع هو القسم وجوابه. والمقصود بالقسم تأكيد الخبر. وليس الرسول- عليه الصلاة والسلام- ممن يشك في صدق هذا الوعيد ولكن التأكيد متسلط على ما في الخبر من تهديد معاد ضمير النصب في لنسئلنهم. ووصف الرب مضافا إلى ضمير النبيء صلى الله عليه وسلم إيماء إلى أن في السؤال المقسم عليه حظا من التنويه به، وهو سؤال الله المكذبين عن تكذيبهم إياه سؤال رب يغضب لرسوله- عليه الصلاة والسلام-. والسؤال مستعمل في لازم معناه وهو عقاب المسئول كقوله تعالى: ثم لتسئلن يومئذ عن النعيم [سورة التكاثر: 8] فهو وعيد للفريقين. [94- 96] فاصدع بما تؤمر وأعرض عن المشركين (94) إنا كفيناك المستهزئين (95) الذين يجعلون مع الله إلها آخر فسوف يعلمون (96) تفريع على جملة ولقد آتيناك سبعا من المثاني [سورة الحجر: 87] بصريحه وكنايته عن التسلية على ما يلاقيه من تكذيب قومه.

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١٤/٨٧) ↗