سورة الحجر · الآية ٩٣
﴿عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾
Ammâ kânû ya’malûn
“Kuran'ı işlerine geldiği gibi bölenlere de, kendi Kitablarının bir kısmına inanıp bir kısmını kabul etmeyen yahudi ve hıristiyanlara da nitekim Kitap indirmiştik; Rabbine and olsun ki hepsini, yaptıklarından sorumlu tutacağız”
Al-Hijr 15:93 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Allah Teâlâ, Resûlüne lütfunu hatırlatarak şöyle buyurmaktadır: {Andolsun, sana yedi tane mesânî (tekrarlanan) âyet verdik} [Kur'an: "Andolsun, sana yedi tekrarlanan (âyet) ve büyük Kur'an verdik."] Sahih görüşe göre bunlar yedi uzun sûredir: Bakara, Âl-i İmrân, Nisâ, Mâide, En'âm, A'râf, Enfâl ile Tevbe (birlikte). Ya da bunlar Fâtiha sûresidir, çünkü yedi âyettir. Bu durumda "büyük Kur'an" ifadesinin bu duruma atfı, genelin özele atfı kabilindendir; zira mesânîde tevhid, gaybın ilmi ve yüce hükümler pek çoktur ve bunlar tekrar edilmektedir. Fâtiha'nın yedi mesânî olduğu görüşüne göre ise bunun anlamı şudur: Fâtiha yedi âyettir ve her rek'atte tekrarlanır. Allah'ın ona büyük Kur'an'ı yedi mesânî ile birlikte verdiği, yani yarışanların yarıştığı en değerli şeyi ve müminlerin sevinç duydukları en büyük nimeti verdiği anlaşılır. [Yûnus: 58] "De ki: Allah'ın lütfu ve rahmeti ile sevinsinler; onlar bu, topladıklarından daha hayırlıdır." Bu yüzden ondan sonra şöyle buyurmuştur: {Onlardan bazı gruplara tadı olsun diye verdiğimiz dünya süslerine gözlerini dikme.} Yani, dünya şehvetlerini düşünmeye seni sevk edecek bir hayranlıkla bakma; o şehvetler ki servet sahipleri onlardan faydalanmış, cahiller ona aldanmıştır. Allah'ın sana verdiği mesânî ve büyük Kur'an ile yetin. {Onlar yüzünden üzülme.} Çünkü onlarda umulan bir hayır, beklenen bir fayda yoktur. Senin için müminler arasında onların yerine en güzel bedel ve en üstün karşılık vardır. {Müminlere karşı kanadını indir.} Yani onlara karşı yumuşak davran, ahlakını onlara güzel göster; sevgi, ikram ve dostluk göster. {De ki: Ben apaçık bir uyarıcıyım.} Yani uyarma görevini yerine getir, tebliğ vazifeni yakına ve uzağa, düşmana ve dosta eksiksiz yap. Bunu yaptığında onların hesabından sana bir sorumluluk yoktur; senin hesabın da onlara ait değildir. Ve O'nun, {Parçalayanlara indirdiğimiz gibi} sözü: Yani getirdiğin şeyin batıl olduğuna dair, insanları Allah yolundan alıkoymaya çalışan ve bu amaçla bölüşen kimselere azabı indirdiğimiz gibi. {Kur'an'ı parça parça edenler} yani onu bölük bölük, parçalar ve cüzler haline getirip arzularına göre çevirenler. Kimi "sihir" der, kimi "kehanet" der, kimi "uydurma" der; Kur'an'ı inkâr eden kâfirlerin bunun dışındaki sözleri de böyledir. Bunlar, insanları hidayetten alıkoymak için Kur'an'a dil uzatmayı kendilerine sermaye yapmışlardır. {Rabbine andolsun ki hepsini sorguya çekeceğiz} yani Kur'an'a dil uzatan, onu kötüleyen, tahrif edip değiştiren herkesi, {yaptıkları şeylerden} sorguya çekeceğiz. Bunda, onları yaptıklarında ısrar etmekten caydıracak büyük bir korkutma ve uyarı vardır. Sonra Allah Resûlüne, onlara ve başkalarına aldırış etmemesini, Allah'ın emrini açıkça bildirmesini, hiçbir engelin ve hiçbir boş laf söyleyenin onu bu emirden alıkoymasına izin vermemesini emretmiştir. {Müşriklerden yüz çevir} yani onlara aldırma, sövüp saymalarını bırak, kendi işine bak. {Biz, seni alaya alan alaycılara karşı sana yeteriz.} Bu, Allah'ın Resûlüne verdiği bir sözdür: alaycıların onu ve getirdiklerini kötüleyerek ona zarar vermeyeceğini, Allah'ın dilediği türde cezalarla onların şerrini ondan def edeceğini bildirir. Allah Teâlâ bunu da yapmıştır. Allah Resûlüne ve getirdiklerine karşı alay etmeyi açıkça sürdüren hiç kimseyi Allah helak etmiş ve çok kötü bir ölümle öldürmüştür. Sonra onların vasıflarını anlatmış ve şöyle buyurmuştur: Ey Resûlüm, sana eziyet ettikleri gibi onlar Allah'a da eziyet ederler ve O'nunla birlikte {başka bir ilah} edinirler. Oysa O, onların Rabbi, yaratıcısı ve işleri düzenleyicisidir. {Yakında bilecekler} yani kıyamete varıp yaptıklarının sonucunu görecekler. {Biz elbette biliyoruz ki sen, onların sana söylediği yalanlamalar ve alaylar yüzünden göğsünün daraldığını görüyorsun.} Biz onları azapla kökünden yok etmeye ve hak ettiklerini hemen vermeye kadiriz; ama Allah onlara mühlet verir, onları ihmal etmez. Ey Muhammed, {Rabbini hamd ile tesbih et ve secde edenlerden ol.} Yani Allah'ı çokça zikret, tesbih et, hamd et ve namaz kıl. Çünkü bu, göğsünü genişletir, ferahlatır ve işlerinde sana yardımcı olur.
Arapça metin
يقول تعالى ممتنا على رسوله: { ولقد آتيناك سبعا من المثاني } وهن - على الصحيح - السور السبع الطوال: " البقرة " و " آل عمران " و " النساء " و " المائدة " و " الأنعام " و " الأعراف " و " الأنفال " مع " التوبة ". أو أنها فاتحة الكتاب لأنها سبع آيات، فيكون عطف " القرآن العظيم " على ذلك، من باب عطف العام على الخاص، لكثرة ما في المثاني من التوحيد، وعلوم الغيب، والأحكام الجليلة، وتثنيتها فيها. وعلى القول بأن " الفاتحة " هي السبع المثاني معناها: أنها سبع آيات، تثنى في كل ركعة، وإذا كان الله قد أعطاه القرآن العظيم مع السبع المثاني، كان قد أعطاه أفضل ما يتنافس فيه المتنافسون، وأعظم ما فرح به المؤمنون، قل بفضل الله وبرحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون [يونس: 58] ولذلك قال بعده: { لا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم } أي: لا تعجب إعجابا يحملك على إشغال فكرك بشهوات الدنيا التي تمتع بها المترفون، واغتر بها الجاهلون، واستغن بما آتاك الله من المثاني والقرآن العظيم، { ولا تحزن عليهم } فإنهم لا خير فيهم يرجى، ولا نفع يرتقب. فلك في المؤمنين عنهم أحسن البدل، وأفضل العوض، { واخفض جناحك للمؤمنين } أي: ألن لهم جانبك، وحسن لهم خلقك، محبة وإكراما وتوددا، { وقل إني أنا النذير المبين } أي: قم بما عليك من النذارة، وأداء الرسالة، والتبليغ للقريب والبعيد، والعدو، والصديق، فإنك إذا فعلت ذلك، فليس عليك من حسابهم من شيء، وما من حسابك عليهم من شيء. وقوله: { كمآ أنزلنا على المقتسمين } أي: كما أنزلنا العقوبة على المقتسمين على بطلان ما جئت به، الساعين لصد الناس عن سبيل الله. { الذين جعلوا القرآن عضين } أي: أصنافا وأعضاء وأجزاء، يصرفونه بحسب ما يهوونه، فمنهم من يقول: سحر، ومنهم من يقول: كهانة، ومنهم من يقول: مفترى، إلى غير ذلك من أقوال الكفرة المكذبين به، الذين جعلوا قدحهم فيه ليصدوا الناس عن الهدى. { …
تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)
نفعه عليكم، فإن لهم أعمالهم التي عملوها ولكم أعمالكم: {ولا تسألون عما كانوا يعملون} وقال أبو العالية، والربيع، وقتادة: {تلك أمة قد خلت} يعني: إبراهيم، وإسماعيل، وإسحاق، ويعقوب، والأسباط [ولهذا جاء، في الأثر: من أبطأ به عمله لم يسرع به نسبه] (1) قال محمد بن إسحاق: حدثني محمد بن أبي محمد، حدثني سعيد بن جبير أو عكرمة، عن ابن عباس، قال: قال عبد الله بن صوريا الأعور لرسول الله صلى الله عليه وسلم: ما الهدى إلا ما نحن عليه، فاتبعنا يا محمد تهتد (1) . وقالت النصارى مثل ذلك. فأنزل الله عز وجل: {وقالوا كونوا هودا أو نصارى تهتدوا} وقوله {بل ملة إبراهيم حنيفا} " أي: لا نريد ما دعوتم إليه من اليهودية والنصرانية، بل نتبع {ملة إبراهيم حنيفا} أي: مستقيما. قاله محمد بن كعب القرظي، وعيسى بن جارية. وقال خصيف عن مجاهد: مخلصا. وروى علي بن أبي طلحة عن ابن عباس: حاجا. وكذا روي عن الحسن والضحاك وعطية، والسدي. وقال أبو العالية: الحنيف الذي يستقبل البيت بصلاته، ويرى أن حجه عليه إن استطاع إليه سبيلا. وقال مجاهد، والربيع بن أنس: حنيفا، أي: متبعا. وقال أبو قلابة: الحنيف الذي يؤمن بالرسل كلهم من أولهم إلى آخرهم. وقال قتادة: الحنيفية: شهادة أن لا إله إلا الله. يدخل فيها تحريم الأمهات والبنات والخالات والعمات وما حرم الله، عز وجل (2) والختان. أرشد الله تعالى عباده المؤمنين إلى الإيمان بما أنزل إليهم بواسطة رسوله محمد صلى الله عليه وسلم مفصلا وبما أنزل على الأنبياء المتقدمين مجملا ونص على أعيان من الرسل، وأجمل ذكر بقية الأنبياء، وأن (3) لا يفرقوا بين أحد منهم، بل يؤمنوا بهم كلهم، ولا يكونوا كمن قال الله فيهم: {ويريدون أن يفرقوا
تفسير الطبري (جامع البيان)
[البقرة: 134]
التحرير والتنوير
والمبين: الموضح المصرح. [90، 91] 91] كما أنزلنا على المقتسمين (90) الذين جعلوا القرآن عضين (91) التشبيه الذي أفاده الكاف تشبيه بالذي أنزل على المقتسمين. و (ما) موصولة أو مصدرية، وهي المشبه به. وأما المشبه فيجوز أن يكون الإيتاء المأخوذ من فعل آتيناك سبعا من المثاني [سورة الحجر: 87] ، أي إيتاء كالذي أنزلنا أو كإنزالنا على المقتسمين. شبه إيتاء بعض القرآن للنبيء صلى الله عليه وسلم بما أنزل عليه في شأن المقتسمين، أي أنزلناه على رسل المقتسمين بحسب التفسيرين الآتيين في معنى المقتسمين. ويجوز أن يكون المشبه الإنذار المأخوذ من قوله تعالى: إني أنا النذير المبين [سورة الحجر: 89] ، أي الإنذار بالعقاب من قوله تعالى: فو ربك لنسئلنهم أجمعين عما كانوا يعملون [سورة الحجر: 92- 93] . وأسلوب الكلام على هذين الوجهين أسلوب تخلص من تسلية النبيء صلى الله عليه وسلم إلى وعيد المشركين الطاعنين في القرآن بأنهم سيحاسبون على مطاعنهم. وهو إما وعيد صريح إن أريد بالمقتسمين نفس المراد من الضميرين في قوله تعالى: أزواجا منهم ولا تحزن عليهم [سورة الحجر: 88] . وحرف على هنا بمعنى لام التعليل كما في قوله تعالى: ولتكبروا الله على ما هداكم [سورة البقرة: 185] وقوله: فكلوا مما أمسكن عليكم [سورة المائدة: 4] ، وقول علقمة بن شيبان من بني تيم الله بن ثعلبة: