سورة الحجر · الآية ٧٧
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Yani: {Halil (İbrahim) aleyhisselam meleklere şöyle dedi:} {"Ey elçiler, asıl işiniz nedir?"} Yani: Durumunuz nedir, ne için gönderildiniz? {Dediler ki: Biz suçlu bir kavme gönderildik.} Yani: Fesatları çoğalmış, kötülükleri büyümüş bir kavme; onları azaplandırmak ve cezalandırmak için. {Ancak Lût'un ailesi hariç.} Yani: Ancak Lût ve ehli hariç. {Ancak karısı hariç; onun da geride kalanlardan olacağına hükmettik.} Yani: Azapta geride kalanlardan olacağına. Lût'a gelince, onu ve ehlini oradan çıkarıp kurtaracağız. İbrahim, elçilerle onların helakı hakkında tartışmaya ve onlara itirazda bulunmaya başladı. Ona şöyle denildi: {Ey İbrahim! Bundan vazgeç; senin Rabbinin emri gelmiştir ve onlara geri çevrilmeyecek bir azap gelecektir.} [Hûd: 76] Bunun üzerine ondan ayrıldılar. {Elçiler Lût'un ailesine gelince} Lût onlara: {Siz tanımadığım bir kavimsiniz} dedi. Yani: Sizi tanımıyorum ve kim olduğunuzu bilmiyorum. {Dediler ki: Hayır, biz sana onların şüphe ettikleri azabı getirdik} Yani: Onların şüphe edip seni yalanladıkları, onlara vaat ettiğinde inanmadıkları azabı getirdik. {Sana gerçeği getirdik ki o şaka değildir.} {Ve biz elbette doğru söyleyenleriz.} Yani: Sana söylediklerimizde. {Gecenin bir kısmında ailenle yola çık.} Yani: Gecenin ortasında, gözler uykuda iken ve kimse yolculuğunu fark etmezken. {Sizden hiçbiri geriye dönüp bakmasın; emrolunduğunuz yere gidin.} Yani: Acele edin ve çabuk olun. Sanki yönlerini gösteren bir rehberleri vardı. {Lût'a bu kararı bildirdik.} Yani: Ona kesin bir haber verdik, kesinlikle hiçbir kuşku bırakmayan bir haber. {Şüphesiz bunların kökü sabaha karşı kesilecektir.} Yani: Onları yok edip kökünü kazıyacak azap sabah vakti gelecektir. {Şehir halkı sevinçle geldi.} Yani: Lût'un bulunduğu şehir halkı geldi. Lût'un misafirlerinin güzelliğini ve yakışıklılığını görünce birbirlerine müjde verdiler; çünkü onlarla fuhuş yapmayı amaçlıyorlardı. Lût'un evine kadar gelip misafirleri konusunda ona yüklendiler. Lût onlardan Allah'a sığınıyor ve şöyle diyordu: {Bunlar benim misafirlerimdir, beni rezil etmeyin. Allah'tan korkun ve beni utandırmayın.} Yani: Önce Allah'ı gözetin; içinizde Allah korkusu olmasa bile misafirlerim konusunda beni rezil etmeyin ve onlara çirkin bir şey yapmayın. {Dediler ki:} Lût'un "beni utandırmayın" sözüne cevap olarak: {Seni alemlerden (misafir kabul etmekten) men etmedik mi?} Yani: Biz sana uyarıda bulunmuştuk; uyarılan kişi mazeretsiz kalmış olur. {Lût, başına gelen sıkıntının şiddetinden dolayı dedi ki:} {Bunlar kızlarımdır, eğer yapacaksanız (onları alın).} Ancak onlar bu sözünü dikkate almadılar. Bu yüzden Allah, Resulüne (Muhammed ﷺ'e) şöyle buyurdu: {Hayatına andolsun ki onlar sarhoşlukları içinde şaşkın bir halde dolaşıyorlardı.} Bu sarhoşluk, fuhuş sevgisinin sarhoşluğudur; bu sevgi yüzünden hiçbir kınamaya ve yergiye aldırmıyorlardı. Elçiler Lût'a onların durumunu açıklayınca, Lût'u saran sıkıntı ve üzüntü dağıldı. Rabbinin emrine uydu ve geceleyin ailesiyle yola çıktı; böylece kurtuldular. Kasabanın halkına gelince, {güneş doğarken çığlık onları yakaladı} Yani: Güneş doğduğu vakitte; azabın en şiddetli olduğu anda. {Biz şehirlerinin altını üstüne getirdik ve üzerlerine pişmiş çamurdan taşlar yağdırdık.} Onlardan kaçan veya kurtulmaya çalışan herkes takip edilerek cezalandırıldı. {Şüphesiz bunda, firaset sahipleri için ibretler vardır.} Yani: Düşünen, tefekkür eden, akıl ve sezgi sahibi olan, bunlarla Allah'ın ne murat ettiğini anlayan kimseler için; Allah'ın âsiliklerine, özellikle bu büyük fuhşa cüret edenlerin, Allah'ın en çirkin azaplarla cezalandıracağını, tıpkı en kötü günahlara cüret ettikleri gibi anlayanlar için. {Şehir (Lût kavminin şehri) hâlâ yolcular için açık bir yol üzerindedir;} oralara uğrayan herkes bunu bilir. {Şüphesiz bunda, müminler için bir ayet vardır.} Bu kıssadan çıkan ibretler şunlardır: Allah Teâlâ'nın halili İbrahim'e olan özel ilgisi. Lût aleyhisselam İbrahim'in ümmetindendi ve ona iman edenlerdendi; adeta onun öğrencisi gibiydi. Allah, hak ettikleri için Lût kavmini helak etmek istediğinde, elçilerine İbrahim'in yanından geçip ona çocuk müjdesi vermelerini ve gönderiliş sebebini bildirmelerini emretti. Nitekim İbrahim onlarla helak konusunda tartıştı ve sonunda ikna oldu, gönlü rahatladı. Lût da onların kendi vatandaşları olduğu için, onlara karşı merhamet ve şefkat duyabilirdi. Allah, onun öfkesini ve kızgınlığını artıracak sebepler yarattı; öyle ki Lût'a: {Onların vadedilen zamanı sabahtır. Sabah yakın değil mi?} [Hûd: 81] denildiğinde helakin gecikmesine sabırsızlandı. Bir diğer ibret ise şudur: Allah bir kasabayı helak etmek istediğinde, halkının kötülüğü ve azgınlığı artar; sınırlarına ulaştıklarında ise hak ettikleri cezaları üzerlerine indirir.
Arapça metin
أي: { قال } الخليل عليه السلام للملائكة: { فما خطبكم أيها المرسلون } أي: ما شأنكم، ولأي شيء أرسلتم؟ { قالوا إنآ أرسلنآ إلى قوم مجرمين } أي: كثر فسادهم وعظم شرهم، لنعذبهم ونعاقبهم، { إلا آل لوط } أي: إلا لوطا وأهله { إلا امرأته قدرنآ إنها لمن الغابرين } أي: الباقين بالعذاب، وأما لوط فسنخرجنه وأهله وننجيهم منها، فجعل إبراهيم يجادل الرسل في إهلاكهم، ويراجعهم، فقيل له: يإبرهيم أعرض عن هذآ إنه قد جآء أمر ربك وإنهم آتيهم عذاب غير مردود [هود: 76] فذهبوا منه. { فلما جآء آل لوط المرسلون * قال } لهم لوط { إنكم قوم منكرون } أي: لا أعرفكم ولا أدري من أنتم. { قالوا بل جئناك بما كانوا فيه يمترون } أي جئناك بعذابهم الذي كانوا يشكون فيه، ويكذبونك حين تعدهم به، { وآتيناك بالحق } الذي ليس بالهزل { وإنا لصادقون } فيما قلنا لك. { فأسر بأهلك بقطع من اليل } أي: في أثنائه حين تنام العيون ولا يدري أحد عن مسراك، { ولا يلتفت منكم أحد } أي: بادروا وأسرعوا { وامضوا حيث تؤمرون } كأن معهم دليلا يدلهم إلى أين يتوجهون { وقضينآ إليه ذلك } أي: أخبرناه خبرا لا مثنوية فيه { الأمر أن دابر هؤلآء مقطوع مصبحين } أي سيصبحهم العذاب الذي يجتاحهم ويستأصلهم، { وجآء أهل المدينة } أي المدينة التي فيها لوط { يستبشرون } أي: يبشر بعضهم بعضا، بأضياف لوط وصباحة وجوههم واقتدارهم عليهم، وذلك لقصدهم فعل الفاحشة فيهم، فجاؤوا حتى وصلوا إلى بيت لوط، فجعلوا يعالجون لوطا على أضيافه، ولوط يستعيذ منهم ويقول: { إن هؤلآء ضيفي فلا تفضحون * واتقوا الله ولا تخزون } أي: راقبوا الله أول ذلك، وإن كان ليس فيكم خوف من الله، فلا تفضحون في أضيافي، وتنتهكوا منهم الأمر الشنيع. ف { قالوا } له جوابا عن قوله ولا تخزون فقط: { أو لم ننهك عن العالمين } أن تضيفهم فنحن قد أنذرناك، ومن أنذر فقد أعذر. ف { قال } لهم لوط من شدة الأمر الذي أصابه: { هؤلآء بناتي …
تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)
يقول: تعالى: {فأخذتهم الصيحة} وهي ما جاءهم من الصوت القاصف عند شروق الشمس، وهو طلوعها، وذلك مع رفع (1) بلادهم إلى عنان السماء ثم قلبها، وجعل عاليها سافلها، وإرسال حجارة السجيل عليهم. وقد تقدم الكلام على السجيل في [سورة] (2) هود بما فيه كفاية. وقوله: {إن في ذلك لآيات للمتوسمين} أي: إن آثار هذه النقم ظاهرة (3) على تلك البلاد لمن تأمل ذلك وتوسمه بعين بصره وبصيرته، كما قال مجاهد في قوله: {للمتوسمين} قال: المتفرسين. وعن ابن عباس، والضحاك: للناظرين. وقال قتادة: للمعتبرين. وقال مالك عن بعض أهل المدينة: {للمتوسمين} للمتأملين. وقال ابن أبي حاتم: حدثنا الحسن بن عرفة، حدثنا محمد بن كثير العبدي، عن عمرو بن قيس، عن عطية، عن أبي سعيد قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم "اتقوا فراسة المؤمن، فإنه ينظر بنور الله". ثم قرأ النبي صلى الله عليه وسلم: {إن في ذلك لآيات للمتوسمين} رواه الترمذي، وابن جرير، من حديث عمرو بن قيس الملائي (4) وقال الترمذي: لا نعرفه إلا من هذا الوجه. وقال ابن جرير أيضا: حدثني أحمد بن محمد الطوسي، حدثنا الحسن بن محمد، حدثنا الفرات بن السائب، حدثنا ميمون بن مهران، عن ابن عمر قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "اتقوا فراسة المؤمن؛ فإن المؤمن ينظر (5) بنور الله" (6) وقال ابن جرير: حدثني أبو شرحبيل الحمصي، حدثنا سليمان بن سلمة، حدثنا المؤمل بن سعيد بن يوسف الرحبي، حدثنا أبو المعلى أسد بن وداعة الطائي، حدثنا وهب بن منبه، عن طاوس بن كيسان، عن ثوبان قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "احذروا فراسة المؤمن؛ فإنه ينظر بنور الله وينطق بتوفيق الله" (7) وقال أيضا: حدثنا عبد الأعلى بن واصل، حدثنا سعيد بن محمد الجرمي، حدثنا عبد الواحد بن واصل، حدثنا أبو بشر المزلق، عن ثابت، عن أنس بن مالك قال: قال النبي (8) صلى الله عليه وسلم: "إن لله عبادا
تفسير الطبري (جامع البيان)
التحرير والتنوير
77] قالوا أولم ننهك عن العالمين (70) قال هؤلاء بناتي إن كنتم فاعلين (71) لعمرك إنهم لفي سكرتهم يعمهون (72) فأخذتهم الصيحة مشرقين (73) فجعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليهم حجارة من سجيل (74) إن في ذلك لآيات للمتوسمين (75) وإنها لبسبيل مقيم (76) إن في ذلك لآية للمؤمنين (77) الواو في أولم ننهك عطف على كلام لوط- عليه السلام- جار على طريقة العطف على كلام الغير كقوله تعالى: قال ومن ذريتي بعد قوله تعالى: قال إني جاعلك للناس إماما في سورة البقرة [124] . والاستفهام إنكاري، والمعطوف هو الإنكار. والعالمين الناس. وتعدية النهي إلى ذات العالمين على تقدير مضاف دل عليه المقام، أي ألم ننهك عن حماية الناس أو عن إجارتهم، أي أن عليك أن تخلي بيننا وبين عادتنا حتى لا يطمع المارون في حمايتك، وقد كانوا يقطعون السبيل يتعرضون للمارين على قراهم. والعالمين تقدم في الفاتحة. وأرادوا به هنا أصناف القبائل لقصد التعميم. وعرض عليهم بناته ظنا أن ذلك يردعهم ويطفىء شبقهم. ولذلك قال: إن كنتم فاعلين. وقد تقدم في سورة هود معنى عرضه بناته، وأن قوله: بناتي يجوز أن يراد به بنات صلبه وكن اثنتين أو ثلاثا، ويجوز أن يراد به بنات القوم كلهم تنزيلا لهم منزلة بناته لأن النبيء كأب لأمته. وجملة لعمرك إنهم لفي سكراتهم يعمهون معترضة بين أجزاء القصة للعبرة في عدم جدوى الموعظة فيمن يكون في سكرة هواه.