سورة الحجر · الآية ٥٧
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Yani: {Halil (İbrahim) aleyhisselam meleklere şöyle dedi:} {"Ey elçiler, asıl işiniz nedir?"} Yani: Durumunuz nedir, ne için gönderildiniz? {Dediler ki: Biz suçlu bir kavme gönderildik.} Yani: Fesatları çoğalmış, kötülükleri büyümüş bir kavme; onları azaplandırmak ve cezalandırmak için. {Ancak Lût'un ailesi hariç.} Yani: Ancak Lût ve ehli hariç. {Ancak karısı hariç; onun da geride kalanlardan olacağına hükmettik.} Yani: Azapta geride kalanlardan olacağına. Lût'a gelince, onu ve ehlini oradan çıkarıp kurtaracağız. İbrahim, elçilerle onların helakı hakkında tartışmaya ve onlara itirazda bulunmaya başladı. Ona şöyle denildi: {Ey İbrahim! Bundan vazgeç; senin Rabbinin emri gelmiştir ve onlara geri çevrilmeyecek bir azap gelecektir.} [Hûd: 76] Bunun üzerine ondan ayrıldılar. {Elçiler Lût'un ailesine gelince} Lût onlara: {Siz tanımadığım bir kavimsiniz} dedi. Yani: Sizi tanımıyorum ve kim olduğunuzu bilmiyorum. {Dediler ki: Hayır, biz sana onların şüphe ettikleri azabı getirdik} Yani: Onların şüphe edip seni yalanladıkları, onlara vaat ettiğinde inanmadıkları azabı getirdik. {Sana gerçeği getirdik ki o şaka değildir.} {Ve biz elbette doğru söyleyenleriz.} Yani: Sana söylediklerimizde. {Gecenin bir kısmında ailenle yola çık.} Yani: Gecenin ortasında, gözler uykuda iken ve kimse yolculuğunu fark etmezken. {Sizden hiçbiri geriye dönüp bakmasın; emrolunduğunuz yere gidin.} Yani: Acele edin ve çabuk olun. Sanki yönlerini gösteren bir rehberleri vardı. {Lût'a bu kararı bildirdik.} Yani: Ona kesin bir haber verdik, kesinlikle hiçbir kuşku bırakmayan bir haber. {Şüphesiz bunların kökü sabaha karşı kesilecektir.} Yani: Onları yok edip kökünü kazıyacak azap sabah vakti gelecektir. {Şehir halkı sevinçle geldi.} Yani: Lût'un bulunduğu şehir halkı geldi. Lût'un misafirlerinin güzelliğini ve yakışıklılığını görünce birbirlerine müjde verdiler; çünkü onlarla fuhuş yapmayı amaçlıyorlardı. Lût'un evine kadar gelip misafirleri konusunda ona yüklendiler. Lût onlardan Allah'a sığınıyor ve şöyle diyordu: {Bunlar benim misafirlerimdir, beni rezil etmeyin. Allah'tan korkun ve beni utandırmayın.} Yani: Önce Allah'ı gözetin; içinizde Allah korkusu olmasa bile misafirlerim konusunda beni rezil etmeyin ve onlara çirkin bir şey yapmayın. {Dediler ki:} Lût'un "beni utandırmayın" sözüne cevap olarak: {Seni alemlerden (misafir kabul etmekten) men etmedik mi?} Yani: Biz sana uyarıda bulunmuştuk; uyarılan kişi mazeretsiz kalmış olur. {Lût, başına gelen sıkıntının şiddetinden dolayı dedi ki:} {Bunlar kızlarımdır, eğer yapacaksanız (onları alın).} Ancak onlar bu sözünü dikkate almadılar. Bu yüzden Allah, Resulüne (Muhammed ﷺ'e) şöyle buyurdu: {Hayatına andolsun ki onlar sarhoşlukları içinde şaşkın bir halde dolaşıyorlardı.} Bu sarhoşluk, fuhuş sevgisinin sarhoşluğudur; bu sevgi yüzünden hiçbir kınamaya ve yergiye aldırmıyorlardı. Elçiler Lût'a onların durumunu açıklayınca, Lût'u saran sıkıntı ve üzüntü dağıldı. Rabbinin emrine uydu ve geceleyin ailesiyle yola çıktı; böylece kurtuldular. Kasabanın halkına gelince, {güneş doğarken çığlık onları yakaladı} Yani: Güneş doğduğu vakitte; azabın en şiddetli olduğu anda. {Biz şehirlerinin altını üstüne getirdik ve üzerlerine pişmiş çamurdan taşlar yağdırdık.} Onlardan kaçan veya kurtulmaya çalışan herkes takip edilerek cezalandırıldı. {Şüphesiz bunda, firaset sahipleri için ibretler vardır.} Yani: Düşünen, tefekkür eden, akıl ve sezgi sahibi olan, bunlarla Allah'ın ne murat ettiğini anlayan kimseler için; Allah'ın âsiliklerine, özellikle bu büyük fuhşa cüret edenlerin, Allah'ın en çirkin azaplarla cezalandıracağını, tıpkı en kötü günahlara cüret ettikleri gibi anlayanlar için. {Şehir (Lût kavminin şehri) hâlâ yolcular için açık bir yol üzerindedir;} oralara uğrayan herkes bunu bilir. {Şüphesiz bunda, müminler için bir ayet vardır.} Bu kıssadan çıkan ibretler şunlardır: Allah Teâlâ'nın halili İbrahim'e olan özel ilgisi. Lût aleyhisselam İbrahim'in ümmetindendi ve ona iman edenlerdendi; adeta onun öğrencisi gibiydi. Allah, hak ettikleri için Lût kavmini helak etmek istediğinde, elçilerine İbrahim'in yanından geçip ona çocuk müjdesi vermelerini ve gönderiliş sebebini bildirmelerini emretti. Nitekim İbrahim onlarla helak konusunda tartıştı ve sonunda ikna oldu, gönlü rahatladı. Lût da onların kendi vatandaşları olduğu için, onlara karşı merhamet ve şefkat duyabilirdi. Allah, onun öfkesini ve kızgınlığını artıracak sebepler yarattı; öyle ki Lût'a: {Onların vadedilen zamanı sabahtır. Sabah yakın değil mi?} [Hûd: 81] denildiğinde helakin gecikmesine sabırsızlandı. Bir diğer ibret ise şudur: Allah bir kasabayı helak etmek istediğinde, halkının kötülüğü ve azgınlığı artar; sınırlarına ulaştıklarında ise hak ettikleri cezaları üzerlerine indirir.
Arapça metin
أي: { قال } الخليل عليه السلام للملائكة: { فما خطبكم أيها المرسلون } أي: ما شأنكم، ولأي شيء أرسلتم؟ { قالوا إنآ أرسلنآ إلى قوم مجرمين } أي: كثر فسادهم وعظم شرهم، لنعذبهم ونعاقبهم، { إلا آل لوط } أي: إلا لوطا وأهله { إلا امرأته قدرنآ إنها لمن الغابرين } أي: الباقين بالعذاب، وأما لوط فسنخرجنه وأهله وننجيهم منها، فجعل إبراهيم يجادل الرسل في إهلاكهم، ويراجعهم، فقيل له: يإبرهيم أعرض عن هذآ إنه قد جآء أمر ربك وإنهم آتيهم عذاب غير مردود [هود: 76] فذهبوا منه. { فلما جآء آل لوط المرسلون * قال } لهم لوط { إنكم قوم منكرون } أي: لا أعرفكم ولا أدري من أنتم. { قالوا بل جئناك بما كانوا فيه يمترون } أي جئناك بعذابهم الذي كانوا يشكون فيه، ويكذبونك حين تعدهم به، { وآتيناك بالحق } الذي ليس بالهزل { وإنا لصادقون } فيما قلنا لك. { فأسر بأهلك بقطع من اليل } أي: في أثنائه حين تنام العيون ولا يدري أحد عن مسراك، { ولا يلتفت منكم أحد } أي: بادروا وأسرعوا { وامضوا حيث تؤمرون } كأن معهم دليلا يدلهم إلى أين يتوجهون { وقضينآ إليه ذلك } أي: أخبرناه خبرا لا مثنوية فيه { الأمر أن دابر هؤلآء مقطوع مصبحين } أي سيصبحهم العذاب الذي يجتاحهم ويستأصلهم، { وجآء أهل المدينة } أي المدينة التي فيها لوط { يستبشرون } أي: يبشر بعضهم بعضا، بأضياف لوط وصباحة وجوههم واقتدارهم عليهم، وذلك لقصدهم فعل الفاحشة فيهم، فجاؤوا حتى وصلوا إلى بيت لوط، فجعلوا يعالجون لوطا على أضيافه، ولوط يستعيذ منهم ويقول: { إن هؤلآء ضيفي فلا تفضحون * واتقوا الله ولا تخزون } أي: راقبوا الله أول ذلك، وإن كان ليس فيكم خوف من الله، فلا تفضحون في أضيافي، وتنتهكوا منهم الأمر الشنيع. ف { قالوا } له جوابا عن قوله ولا تخزون فقط: { أو لم ننهك عن العالمين } أن تضيفهم فنحن قد أنذرناك، ومن أنذر فقد أعذر. ف { قال } لهم لوط من شدة الأمر الذي أصابه: { هؤلآء بناتي …
تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)
قال الله مخبرا عن إبراهيم، عليه السلام: {فلما ذهب عن إبراهيم الروع وجاءته البشرى يجادلنا في قوم لوط إن إبراهيم لحليم أواه منيب يا إبراهيم أعرض عن هذا إنه قد جاء أمر ربك وإنهم آتيهم عذاب غير مردود} [هود: 74 -76] . وقال هاهنا: {قال فما خطبكم أيها المرسلون} أي: ما شأنكم وفيم جئتم؟. {قالوا إنا أرسلنا إلى قوم مجرمين} يعنون قوم لوط. {لنرسل عليهم حجارة من طين مسومة} أي: معلمة {عند ربك للمسرفين} أي: مكتتبة عنده بأسمائهم، كل حجر عليه اسم صاحبه، فقال في سورة العنكبوت: {قال إن فيها لوطا قالوا نحن أعلم بمن فيها لننجينه وأهله إلا امرأته كانت من الغابرين} [العنكبوت: 32] .وقال هاهنا: {فأخرجنا من كان فيها من المؤمنين} ، وهم لوط وأهل بيته إلا امرأته. {فما وجدنا فيها غير بيت من المسلمين} احتج بهذه [الآية] (1) من ذهب إلى رأي المعتزلة، ممن لا يفرق بين مسمى الإيمان والإسلام؛ لأنه أطلق عليهم المؤمنين والمسلمين. وهذا الاستدلال ضعيف؛ لأن هؤلاء كانوا قوما مؤمنين، وعندنا أن كل مؤمن مسلم لا ينعكس، فاتفق الاسمان هاهنا لخصوصية الحال، ولا يلزم ذلك في كل حال. وقوله: {وتركنا فيها آية للذين يخافون العذاب الأليم} أي: جعلناها عبرة، لما أنزلنا بهم من العذاب والنكال وحجارة السجيل، وجعلنا (2) محلتهم بحيرة منتنة خبيثة، ففي ذلك عبرة للمؤمنين، {للذين يخافون العذاب الأليم} يقول تعالى: {وفي موسى} [آية] (3) {إذ أرسلناه إلى فرعون بسلطان مبين} أي: بدليل باهر وحجة قاطعة، {فتولى بركنه} أي: فأعرض فرعون عما جاءه (4) به موسى من الحق المبين، استكبارا
تفسير الطبري (جامع البيان)
{إنا أرسلنا إلى قوم مجرمين} [الحجر: 58] يقول: إلى قوم قد اكتسبوا الكفر بالله. {إلا آل لوط} [الحجر: 59] يقول: إلا أتباع لوط على ما هو عليه من الدين، فإنا لن نهلكهم، بل ننجيهم من العذاب الذي أمرنا أن نعذب به قوم لوط. سوى امرأة لوط {قدرنا إنها لمن الغابرين} [الحجر: 60] يقول: قضى الله فيها إنها لمن الباقين، ثم هي مهلكة بعد، وقد بينا الغابر فيما مضى بشواهده
التحرير والتنوير
60] قال فما خطبكم أيها المرسلون (57) قالوا إنا أرسلنا إلى قوم مجرمين (58) إلا آل لوط إنا لمنجوهم أجمعين (59) إلا امرأته قدرنا إنها لمن الغابرين (60) حكاية هذا الحوار بين إبراهيم والملائكة- عليهم السلام- لأنه يجمع بين بيان فضل إبراهيم- عليه السلام- وبين موعظة قريش بما حل ببعض الأمم المكذبين، انتقل إبراهيم- عليه السلام- إلى سؤالهم عن سبب نزولهم إلى الأرض، لأنه يعلم أن الملائكة لا ينزلون إلا لأمر عظيم كما قال تعالى: ما تنزل الملائكة إلا بالحق [سورة الحجر: 8] . وقد نزل الملائكة يوم بدر لاستئصال سادة المشركين ورؤسائهم. والخطب تقدم في قوله تعالى قال ما خطبكن في [سورة يوسف: 51] . والقوم المجرمون هم قوم لوط أهل سدوم وقراها. وتقدم ذكرهم في سورة هود. والاستثناء في إلا آل لوط منقطع لأنهم غير مجرمين. واستثناء إلا امرأته متصل لأنها من آل لوط. وجملة إنا لمنجوهم أجمعين استئناف بياني لبيان الإجمال الذي في استثناء آل لوط من متعلق فعل أرسلنا لدفع احتمال أنهم لم يرسلوا إليهم ولا أمروا بإنجائهم. وفي قوله: أرسلنا إلى قوم مجرمين إيجاز حذف. وتقدير الكلام: إنا أرسلنا إلى لوط لأجل قوم مجرمين، أي لعذابهم. ودل على ذلك الاستثناء في إلا آل لوط.