البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة يوسف · الآية ٦

﴿وَكَذَٰلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَىٰ آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَىٰ أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ﴾

Va kazâlika yactabîka rabbuka va yu’allimuka min tâvîlil ahâdîsi va yutimmu ni’matahû ’alaika va ’alâ âli ya’kûba kamâ atammahâ ’alâ abavaika min kablu ibrâhîma va işâk inna rabbaka ’alîmun hakîm

“Rabbin seni böylece rüyandaki gibi seçecek, sana rüyaları yorumlamayı öğretecek; daha önce, ataların İbrahim ve İshak'a nimetlerini tamamladığı gibi, sana ve Yakub soyuna da tamamlayacaktır. Doğrusu Rabbin bilir, hakimdir”

Yusuf 12:6 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

واعلم أن Allah Teâlâ, bu kitapta Resulüne en güzel kıssaları anlattığını bildirmiştir. Sonra bu kıssayı ayrıntılı biçimde açıklamış, içinde olup bitenleri zikretmiştir. Bunun sonucunda bilinir ki bu kıssa eksiksiz, tam ve güzeldir. Kim bu kıssayı tamamlamak ya da daha güzel kılmak isterse, senedi ve nakledeni bilinmeyen, çoğu da yalan olan İsrailiyyat'ta anlatılanlarla bunu yapmaya kalkarsa, Allah'a karşı bir eksiklik iddia ederek O'nun sözünü düzeltmeye kalkışmış olur ve eksik olduğunu iddia ettiği bir şeyi tamamlamaya çalışmış olur. Bu hâlin ne kadar çirkin olduğu ortadadır. Zira bu surenin pek çok tefsirinde, Allah'ın anlattığına aykırı, çok sayıda yalan ve çirkin rivayet doldurulmuştur. Dolayısıyla kul, Allah'ın anlattığını anlamaya çalışmalı, Peygamber ﷺ'den nakledilmeyen diğer şeyleri bırakmalıdır. Allah Teâlâ'nın: {Yusuf babasına demişti ki} sözü -babası, İshak'ın oğlu, İbrahim Halil'in torunu Yakup aleyhimüssalâtü vesselâm'dır- şu anlama gelir: {Babacığım! Ben on bir yıldız, güneş ve ay gördüm; onları bana secde ederken gördüm.} Bu rüya, Yusuf aleyhisselâmın dünyada ve ahirette ulaşacağı yüceliğe bir başlangıç ve ön hazırlıktı. Allah, büyük bir iş murad ettiğinde, önüne bir giriş yapar; bu, o işe bir hazırlık, işini kolaylaştırma ve kulun karşılaşacağı zorluklara hazırlık olarak yapılır; kuluna lütfu ve ihsanı böyledir. Yakup, rüyanın başta şöyle yorumladığını söyler: Güneş annesi, ay babası, yıldızlar da kardeşleridir. Yusuf'un hâlleri değişecek, öyle bir duruma gelecek ki onlar ona boyun eğecek ve ikram ve saygı ile ona secde edecekler. Bu da ancak Allah'ın onu seçmesi, beğenmesi, ilim ve amelle nimetini tamamlaması, yeryüzünde ona iktidar vermesi gibi sebeplerle olacaktır. Bu nimet, ona secde eden ve onun peşinden gelen Yakup ailesini de kapsayacaktır. Bunun için şöyle buyurdu: {Rabbin de seni böyle seçecek}, yani seni, sana verdiği yüce vasıflar ve güzel meziyetlerle seçecek ve tercih edecektir. {Sana hadislerin tevilini öğretecek}, yani rüyaların tabirini ve sadık haberlerin, gökten inen kitaplar ve benzerlerinin nereye varacağını açıklamayı öğretecektir. {Nimetini dünyada ve ahirette sana tamamlayacak}; dünyada sana güzellik, ahirette de güzellik verecektir. {Daha önce dedelerin İbrahim ve İshak'a tamamladığı gibi} çünkü Allah bu ikisine de büyük ve geniş dinî ve dünyevî nimetler vermiştir. {Şüphesiz Rabbin bilendir, hikmet sahibidir}, yani O'nun ilmi her şeyi kuşatmıştır; kulların kalplerinde olan iyilik ve diğer şeyleri de bilir. Her birine hikmetinin ve hamdinin gerektirdiğini verir; çünkü O hikmet sahibidir, her şeyi yerli yerine koyar ve her birini uygun makamına indirir. Rüyanın tabiri Yusuf'a açıklanınca babası ona şöyle dedi: {Yavrum! Rüyanı kardeşlerine anlatma; yoksa sana bir tuzak kurarlar.} Yani kendi nefislerinden doğan bir kıskançlıkla, senin onlardan üstün bir önder olmanı istemeyeceklerdir. {Şüphesiz şeytan insanın apaçık düşmanıdır} gece gündüz, gizli ya da açık, ondan hiç ayrılmaz. Bu yüzden şeytanın kulu üzerinde egemen olabileceği sebeplerden uzak durmak daha uygundur. Yusuf babasının emrine uydu ve kardeşlerine bunu haber vermedi; aksine onlardan sakladı.

Arapça metin

واعلم أن الله ذكر أنه يقص على رسوله أحسن القصص في هذا الكتاب، ثم ذكر هذه القصة وبسطها، وذكر ما جرى فيها، فعلم بذلك أنها قصة تامة كاملة حسنة، فمن أراد أن يكملها أو يحسنها بما يذكر في الإسرائيليات التي لا يعرف لها سند ولا ناقل وأغلبها كذب، فهو مستدرك على الله، ومكمل لشيء يزعم أنه ناقص، وحسبك بأمر ينتهي إلى هذا الحد قبحا، فإن تضاعيف هذه السورة قد ملئت في كثير من التفاسير، من الأكاذيب والأمور الشنيعة المناقضة لما قصه الله تعالى بشيء كثير. فعلى العبد أن يفهم عن الله ما قصه، ويدع ما سوى ذلك مما ليس عن النبي صلى الله عليه وسلم، ينقل. فقوله تعالى: { إذ قال يوسف لأبيه } يعقوب بن إسحاق بن إبراهيم الخليل عليهم الصلاة والسلام: { يأبت إني رأيت أحد عشر كوكبا والشمس والقمر رأيتهم لي ساجدين } فكانت هذه الرؤيا مقدمة لما وصل إليه يوسف عليه السلام من الارتفاع في الدنيا والآخرة. وهكذا إذا أراد الله أمرا من الأمور العظام قدم بين يديه مقدمة، توطئة له، وتسهيلا لأمره، واستعدادا لما يرد على العبد من المشاق، لطفا بعبده، وإحسانا إليه، فأولها يعقوب بأن الشمس: أمه، والقمر: أبوه، والكواكب: إخوته، وأنه ستنتقل به الأحوال إلى أن يصير إلى حال يخضعون له، ويسجدون له إكراما وإعظاما، وأن ذلك لا يكون إلا بأسباب تتقدمه من اجتباء الله له، واصطفائه له، وإتمام نعمته عليه بالعلم والعمل، والتمكين في الأرض. وأن هذه النعمة ستشمل آل يعقوب، الذين سجدوا له وصاروا تبعا له فيها، ولهذا قال: { وكذلك يجتبيك ربك } أي: يصطفيك ويختارك بما يمن به عليك من الأوصاف الجليلة والمناقب الجميلة، { ويعلمك من تأويل الأحاديث } أي: من تعبير الرؤيا، وبيان ما تؤول إليه الأحاديث الصادقة، كالكتب السماوية ونحوها، { ويتم نعمته عليك } في الدنيا والآخرة، بأن يؤتيك في الدنيا حسنة، وفي الآخرة حسنة، { كمآ أتمهآ على أبويك من قبل إبراهيم وإسحاق } حيث أنعم …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

ربك. يقول: كما أراك ربك الكواكب والشمس والقمر لك سجودا، فكذلك يصطفيك ربك

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٣/١٥) ↗

التحرير والتنوير

المناسب لكماله الذي يبعثه على طاعة أمر أبيه. ووقع في الإسرائيليات أنه قصها عليهم فحسدوه. [6] 6] وكذلك يجتبيك ربك ويعلمك من تأويل الأحاديث ويتم نعمته عليك وعلى آل يعقوب كما أتمها على أبويك من قبل إبراهيم وإسحاق إن ربك عليم حكيم (6) عطف هذا الكلام على تحذيره من قص الرؤيا على إخوته إعلاما له بعلو قدره ومستقبل كماله، كي يزيد تمليا من سمو الأخلاق فيتسع صدره لاحتمال أذى إخوته، وصفحا عن غيرتهم منه وحسدهم إياه ليتمحض تحذيره للصلاح، وتنتفي عنه مفسدة إثارة البغضاء ونحوها، حكمة نبوية عظيمة وطبا روحانيا ناجعا. والإشارة في قوله: وكذلك إلى ما دلت عليه الرؤيا من العناية الربانية به، أي ومثل ذلك الاجتباء يجتبيك ربك في المستقبل، والتشبيه هنا تشبيه تعليل لأنه تشبيه أحد المعلولين بالآخر لاتحاد العلة. وموقع الجار والمجرور موقع المفعول المطلق ل يجتبيك المبين لنوع الاجتباء ووجهه. والاجتباء: الاختيار والاصطفاء. وتقدم في قوله تعالى: واجتبيناهم في سورة الأنعام [87] ، أي اختياره من بين إخوته، أو من بين كثير من خلقه. وقد علم يعقوب- عليه السلام- ذلك بتعبير الرؤيا ودلالتها على رفعة شأنه في المستقبل فتلك إذا ضمت إلى ما هو عليه من الفضائل آلت إلى اجتباء الله إياه، وذلك يؤذن بنبوءته. وإنما علم يعقوب- عليه السلام- أن رفعة يوسف- عليه السلام- في مستقبله رفعة إلهية لأنه علم أن نعم الله تعالى متناسبة فلما كان ما ابتدأه به من النعم اجتباء وكمالا نفسيا تعين أن يكون ما يلحق بها، من نوعها.

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١٢/٢١٥) ↗