Allah Teâlâ, Yûsuf'u zindandan çıkarmak istediğinde, Melik'e bu acayip rüyayı gösterdi. Bu rüyanın tabiri bütün ümmeti kapsıyordu. Tabirin Yûsuf'un eliyle olması, onun fazlının ortaya çıkması ve ilminin açıklanmasıyla, iki dünyada da yüceliğinin bulunması içindi. Uygun takdirlerden biri de şudur: Halkın işlerinin kendisine döndüğü melik, bu rüyayı gördü, çünkü halkın maslahatları ona bağlıydı. Nitekim onu çok üzen bir rüya gördü. Bunun için kavminin âlimlerini ve akıl sahibi kimselerini topladı. Dedi ki: {Ben yedi semiz inek görüyorum, onları yedi zayıf (inek) yiyor.} Yani yedi inek. {Zayıf.} Bu da acayiptir: Gücü tükenmiş, zayıf yedi inek, en güçlü olan semiz yedi ineği yiyor. {Ve} {yedi yeşil başak} gördüm; onları {kuru} yedi başak yiyor. {Ey ileri gelenler, rüyam hakkında bana fetva verin} diye ekledi; çünkü bütün bu tabirler tek ve aynıdır ve tabiri tek bir şeydir. {Eğer rüya yorumlayıcısı iseniz} (bana açıklayın). Onlar şaşırdılar, rüyanın bir yönünü bulamadılar. {Karışık düşler} dediler; yani hiçbir hasılı olmayan, tabiri de bulunmayan düşler. Bu, bilmedikleri bir şeyi kesin olarak söylemekti ve mazeret bildirmekti [mazeret sayılmayacak bir mazeret]. Sonra şöyle dediler: {Biz düşlerin tabirini bilenlerden değiliz.} Yani biz yalnızca gerçek rüyayı yorumlarız; şeytandan olan veya nefsin konuşmasından ibaret olan düşleri ise yorumlamayız. Böylece onlar, bunların karışık düşler olduğunu kesin bir cahillikle söylemeyi ve nefse güvenmeyi bir arada yaptılar; "Tabirini bilmiyoruz" da demediler. Bu, din ve akıl sahiplerine yakışmayan bir davranıştır. Bu da Allah'ın Yûsuf aleyhisselâma olan lütfudur. Çünkü Yûsuf, rüyayı kavminin ileri gelenlerine ve âlimlerine arz edip onların âciz kalmasından önce tabir etseydi, bu tabir o kadar etkili olmazdı. Fakat rüyayı onlara arz edince âciz kaldılar ve melik de buna son derece üzüldüğü için, Yûsuf tabir edince bu, onların nezdinde büyük bir yer tuttu. Bu, Allah'ın Âdem'in fazlını ilimle ortaya koymasının bir benzeridir: Melekler sorulduğunda bilemediler, sonra Âdem'e sorulunca her şeyin isimlerini öğretti ve bununla fazlı artmış oldu. Yine kıyamette Allah'ın, mahlukatının en faziletlisi Muhammed ﷺ'in fazlını ortaya koyması gibi: Allah, insanları Âdem'e, sonra Nûh'a, sonra İbrahim'e, sonra Mûsâ'ya, sonra İsâ'ya aleyhimüsselâm şefaatçi olmaya ilham eder; onlar özür dilerler, sonra Muhammed ﷺ'e gelirler ve o şöyle buyurur: "Ben bunun için varım, ben bunun için varım." Böylece bütün mahlukat için şefaat eder ve evvelkilerin ve sonrakilerin gıpta ettiği o makam-ı mahmûd'a erişir. Lutfu gizli, iyiliği ve ihsanı seçkin dostlarına ulaştırmada incelikli olan Allah'ın şanı yücedir. {İkisinden kurtulan} yani iki zindanlıdan kurtulan, yani bir şarap sıkacağını gören ve Yûsuf'un rabbinin yanında kendisini anmasını tembihlediği kişi {bir süre sonra hatırladı}; yani Yûsuf'u, onun rüyalarını tabir edişini, kendisine tembihlediklerini ve bu rüyayı da yorumlamaya kefil olacağını hatırladı ve dedi ki: {Ben size onun tabirini haber veririm, beni gönderin.} Yani Yûsuf'a gidip bu rüya hakkında soracağım. Onu gönderdiler. Gidip Yûsuf'a geldi; Yûsuf onun unutmasını kınamadı, bunun yerine sorduğunu dinledi ve cevap verdi. {Ey Sıddîk Yûsuf!} yani sözlerinde ve fiillerinde çok doğru olan. {Yedi semiz ineği yedi zayıf ineğin yediği, yedi yeşil başakla yedi kuru başak hakkında bize fetva ver, belki insanlara dönerim, belki onlar da bilirler.} Çünkü halk bunun tabirine şiddetle muhtaçtı ve bu rüya onları kaygılandırmıştı. Yûsuf, yedi semiz inek ve yedi yeşil başağı bereketli yedi yıl, yedi zayıf inek ve yedi kuru başağı ise kıtlık yılları diye tabir etti. Bunun sebebi – Allah en doğrusunu bilir – şudur: Bolluk ve kıtlık, ekinin buna dayanmasıdır; bolluk olunca ekinler ve tarlalar güçlenir, görünümleri güzelleşir, ürünleri çoğalır; kıtlık ise bunun tersidir. İnekler çoğunlukla tarlayı süren ve ekinleri sulayan hayvanlardır; başaklar ise en büyük ve en faziletli besin maddesidir. Bu münasebetten dolayı böyle tabir etti. Tabirle birlikte, halkın bereketli yıllarda kıtlık yıllarına karşı yapacağı tedbir ve hazırlığa da işaret etti. Dedi ki: {Yedi yıl üst üste ekin ekersiniz.} Yani art arda. {Biçtiklerinizi, yemeniz için az bir miktar hariç, başaklarında bırakın.} Yani bu ekinlerden biçtiklerinizi başaklarında bırakın; çünkü bu, ekinin korunması ve kuşların ondan uzak tutulması için daha iyidir. {Bundan sonra, önceden sakladığınız her şeyi yiyip bitirecek yedi kıtlık yılı gelir.} Yani o bereketli yıllarda sizin de tedbirli yaşamanızı, yemenizin az olmasını ve biriktirdiklerinizin çoğalıp faydasının büyümesini sağlayın. {Bundan sonra} yani o yedi bereketli yıldan sonra {yedi zorlu yıl gelir} yani pek çok kıtlık yılı. {Onlara hazırladığınız şeyleri yer} yani biriktirdiğiniz her şeyi, çok olsa bile tüketirler, {sakladığınızdan az bir miktar hariç.} Yani onlar için ayırdıklarınızdan az bir kısım dışında. {Bundan sonra} yani o yedi zorlu yıldan sonra {öyle bir yıl gelir ki insanlar orada yağmura kavuşur ve orada sıkarlar} yani o yılda yağmurlar ve seller çoğalır, ürünler artar ve insanların ihtiyacını aşar; hatta üzüm gibi meyveleri yemelerinin yanında sıkıp şıra yapacak kadar bolluk olur. Yûsuf'un, rüyada açıkça belirtilmemesine rağmen bu bereketli yılın varlığına istidlali, yedi zorlu yılın tabirinden anlaşılmıştır: O yılları izleyen yılın, bu sıkıntıyı giderecek olduğunu anlamıştır; çünkü art arda yedi yıl süren kıtlığın, pek bereketli bir yıl olmadan ortadan kalkmayacağı bilinmektedir; aksi halde takdir etmenin bir faydası kalmazdı. Elçi melike ve halka dönüp Yûsuf'un rüyayı tabirini haber verince, bunu duyanlar hayrete düştüler ve çok büyük bir sevinçle sevindiler.