البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة يوسف · الآية ٣٤

﴿فَاسْتَجَابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ﴾

Fastacâba lahû rabbuhû fasarafa ’anhu kaidahunn innahû husvassamî’ul ’alîm

“Rabbi onun duasını kabul etti ve kadınların tuzağına engel oldu. Zira O, işitir ve bilir”

Yusuf 12:34 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Yani: Haber meşhur oldu ve şehirde yayıldı. Kadınlar bu konuda konuşmaya başladılar, onu kınıyorlar ve diyorlardı ki: {Aziz'in karısı, delikanlısını nefsinden kendisine çağırıyor. Aşkı onu kalbinden sarmış}. Yani: Bu, çirkin bir iştir. Kadın büyük mevki sahibi, kocası da büyük mevki sahibi; buna rağmen elinin altında ve hizmetinde bulunan delikanlıyı nefsine çağırmakta devam ediyor. Buna rağmen onun sevgisi kalbinde çok büyük bir yere ulaşmıştır. {Aşkı onu kalbinden sarmış}. Yani: Sevgisi kalbinin perdesine, yani içine ve özüne ulaşmıştır; bu, aşkın en büyüğüdür. {Biz onu apaçık bir sapkınlık içinde görüyoruz}. Yani: Ondan hiç yakışmayan, onun değerini düşürüp insanların gözünde küçülten bu hal ondan görüldü. Kadınların bu sözü bir hileydi; maksatları sadece kadını kınamak ve ayıplamak değildi. Aziz'in karısını bu aşkla deli eden Yusuf'u görmek ve Aziz'in karısını öfkelendirip kendilerini mazur görmeleri için onu görmelerini sağlamak istiyorlardı. Bu yüzden Allah buna "hile" adını verdi. {Onların bu hilelerini işitince, onlara adam gönderdi} yani konuk olarak evine davet etti. {Onlar için bir yastık düzenledi} yani çeşitli döşemeler ve yastıklarla hazırlanmış bir yer, ayrıca lezzetli yiyecekler hazırladı. O ziyafette getirdiği ve sunduğu şeyler arasında bıçakla kesilmesi gereken bir yemek vardı; ya turunç ya da başka bir şey. {Her birine bir bıçak verdi} yemeği kesmeleri için. {Ve Yusuf'a dedi ki}: {Onların yanına çık} güzelliği ve parlaklığı içinde. {Onu görünce hayran kaldılar} yani onu gönüllerinde çok büyüttüler ve daha önce görmedikleri olağanüstü bir manzara gördüler. {Ellerini kestiler} hayretten, elindeki bıçaklarla. {Dediler ki: Allah'tan uzak olsun} yani Allah'ı tenzih ederiz. {Bu insan değil, bu ancak değerli bir melektir}. Yusuf'a öyle bir üstün güzellik, nur ve parlaklık verilmişti ki bu, bakanlar için bir ayet, düşünenler için bir ibret idi. Yusuf'un dış güzelliği onlara iyice belli olup son derece hayran kalınca, Aziz'in karısını mazur görmeleri de çoğalınca, kadın, tam bir iffetle onun iç güzelliğini de göstermek istedi. Kadın, bunu açıkça ilan ederek ve onun şiddetli sevgisini belirterek, kınamanın kendisinden kesildiğini bilerek, kadınlara şöyle dedi: {Andolsun ki ben onu nefsine çağırdım, o ise iffetini korudu}. Yani: Kadın, onu çağırmakta devam ediyordu; zaman geçtikçe ona kavuşma arzusu ve iştiyakı yalnızca artıyordu. Bu yüzden onların huzurunda ona şöyle dedi: {Eğer ona emrettiğimi yapmazsa, mutlaka zindana atılacak ve horlanmış olacaktır}. Bu tehditle, Yusuf'u kendisinden istediğine ulaşmaya zorlamak istiyordu. Bunun üzerine Yusuf, Rabbine sığındı, onun yardımıyla kadınların hilesinden korunmaya çalıştı ve {Rabbim! Beni çağırdıkları şeyden çok zindan bana daha sevimlidir} dedi. Bu, kadınların Yusuf'u efendisine itaat etmesi için teşvik ettiklerini ve onu bu konuda sıkıntıya soktuklarını gösterir. Yusuf, bu şehvetin doğurduğu şiddetli azaba karşılık, zindanı ve dünyevi işkenceyi tercih etti. {Eğer senden bu kadınların hilesini uzaklaştırmazsan, onlara meyledip cahillerden olurum} yani onlara yönelirsem. Çünkü ben zayıf ve acizim; sen kötülüğü benden defetmezsen bu tehlikeye düşerim. {Ve eğer onlara meyledersem cahillerden olurum}. Bu gerçekten cahilliktir; çünkü az ve eziyet verici bir lezzeti, Cennet nimetlerindeki ardı ardına gelen lezzetlere ve çeşitli arzulara tercih etmiştir. Böyle birini tercih eden kimse, bundan daha cahil kim olabilir?! Çünkü akıl ve ilim, iki büyük maslahattan ve iki büyük lezzetten en büyüğünü öne almayı, sonucu övülen olanı tercih etmeyi gerektirir. {Rabbi onun duasını kabul etti} çağırdığı zaman, {ve kadınların hilesini ondan uzaklaştırdı}. Kadın ona yönelmeyi bırakmadı ve gücü yettiği her yolu deneyip ondan ümidini kesinceye kadar yardım istedi; Allah da onun hilesini ondan uzaklaştırdı. {Şüphesiz O, işiten}, dua edenin duasını; {bilendir}, onun iyi niyetini ve ihtiyacı olan yardım ve lutfunu gerektiren zayıf niyetini bilendir. İşte Allah, Yusuf'u bu büyük fitneden ve ağır imtihandan bu şekilde kurtardı. Efendilerine gelince, haber yayılıp belli olunca, insanlar hakkında kimi mazur gören, kimi kınayan oldu. {Delilleri gördükten sonra, onun temiz olduğunu gösteren ayetleri görmelerine rağmen} yani ortaya çıkan delilleri. {Bir süreliğine onu zindana atmayı uygun gördüler} yani bu haberin kesilmesi ve insanların onu unutması için; çünkü bir şey yayıldığında, sebepleri varken hep anılır ve yayılır; sebepleri ortadan kalkınca unutulur. Böylece bunu kendileri için bir maslahat gördüler ve onu zindana koydular.

Arapça metin

يعني: أن الخبر اشتهر وشاع في البلد، وتحدث به النسوة فجعلن يلمنها، ويقلن: { امرأة العزيز تراود فتاها عن نفسه قد شغفها حبا } أي: هذا أمر مستقبح، هي امرأة كبيرة القدر، وزوجها كبير القدر، ومع هذا لم تزل تراود فتاها الذي تحت يدها وفي خدمتها عن نفسه، ومع هذا فإن حبه قد بلغ من قلبها مبلغا عظيما. { قد شغفها حبا } أي: وصل حبه إلى شغاف قلبها، وهو باطنه وسويداؤه، وهذا أعظم ما يكون من الحب، { إنا لنراها في ضلال مبين } حيث وجدت منها هذه الحالة التي لا تنبغي منها، وهي حالة تحط قدرها وتضعه عند الناس، وكان هذا القول منهن مكرا، ليس المقصود به مجرد اللوم لها والقدح فيها، وإنما أردن أن يتوصلن بهذا الكلام إلى رؤية يوسف الذي فتنت به امرأة العزيز لتحنق امرأة العزيز، وتريهن إياه ليعذرنها، ولهذا سماه مكرا، فقال: { فلما سمعت بمكرهن أرسلت إليهن } تدعوهن إلى منزلها للضيافة. { وأعتدت لهن متكئا } أي: محلا مهيأ بأنواع الفرش والوسائد، وما يقصد بذلك من المآكل اللذيذة، وكان في جملة ما أتت به وأحضرته في تلك الضيافة طعام يحتاج إلى سكين، إما أترج، أو غيره، { وآتت كل واحدة منهن سكينا } ليقطعن فيها ذلك الطعام { وقالت } ليوسف: { اخرج عليهن } في حالة جماله وبهائه. { فلما رأينه أكبرنه } أي: أعظمنه في صدورهن، ورأين منظرا فائقا لم يشاهدن مثله، { وقطعن } من الدهش { أيديهن } بتلك السكاكين اللاتي معهن، { وقلن حاش لله } أي: تنزيها لله { ما هذا بشرا إن هذآ إلا ملك كريم } وذلك أن يوسف أعطي من الجمال الفائق والنور والبهاء، ما كان به آية للناظرين، وعبرة للمتأملين. فلما تقرر عندهن جمال يوسف الظاهر، وأعجبهن غاية، وظهر منهن من العذر لامرأة العزيز، شيء كثير - أرادت أن تريهن جماله الباطن بالعفة التامة فقالت معلنة لذلك ومبينة لحبه الشديد غير مبالية، ولأن اللوم انقطع عنها من النسوة: { ولقد راودته عن نفسه فاستعصم } أي: امتنع وهي …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

نفسها، {قد شغفها حبا} أي قد: وصل حبه إلى شغاف قلبها. وهو غلافه. قال الضحاك عن ابن عباس: الشغف: الحب القاتل، والشغف دون ذلك، والشغاف: حجاب القلب. {إنا لنراها في ضلال مبين} أي: في صنيعها هذا من حبها فتاها، ومراودتها إياه عن نفسه. {فلما سمعت بمكرهن} قال بعضهم: بقولهن. وقال محمد بن إسحاق: بل (1) بلغهن حسن يوسف، فأحببن أن يرينه، فقلن ذلك ليتوصلن إلى رؤيته ومشاهدته، فعند ذلك {أرسلت إليهن} أي: دعتهن إلى منزلها لتضيفهن {وأعتدت لهن متكأ} قال ابن عباس، وسعيد بن جبير، ومجاهد، والحسن، والسدي، وغيرهم: هو المجلس المعد، فيه مفارش ومخاد وطعام، فيه ما يقطع بالسكاكين من أترج (2) ونحوه. ولهذا قال تعالى: {وآتت كل واحدة منهن سكينا} وكان هذا مكيدة منها، ومقابلة لهن في احتيالهن على رؤيته، {وقالت اخرج عليهن} وذلك أنها كانت قد خبأته في مكان آخر، {فلما} خرج و {رأينه أكبرنه} أي: أعظمن شأنه، وأجللن قدره؛ وجعلن يقطعن أيديهن دهشا برؤيته، وهن يظنن أنهن يقطعن الأترج (3) بالسكاكين، والمراد: أنهن حززن أيديهن بها، قاله غير واحد. وعن مجاهد، وقتادة: قطعن أيديهن حتى ألقينها، فالله (4) أعلم. وقد ذكر عن زيد بن أسلم أنها قالت لهن بعدما أكلن وطابت أنفسهن، ثم وضعت بين أيديهن أترجا (5) وآتت كل واحدة منهن سكينا: هل لكن في النظر إلى يوسف؟ قلن: نعم. فبعثت إليه تأمره أن اخرج إليهن (6) فلما رأينه جعلن يقطعن أيديهن، ثم أمرته أن يرجع فرجع ليرينه مقبلا ومدبرا، وهن يحززن في أيديهن، فلما أحسسن بالألم جعلن يولولن، فقالت: أنتن من نظرة واحدة فعلتن هكذا، فكيف ألام أنا؟ فقلن حاش لله ما هذا بشرا إن هذا إلا ملك كريم، ثم قلن لها: وما نرى عليك من لوم بعد الذي رأينا، لأنهن لم يرين في البشر شبهه ولا قريبا منه، فإنه، صلوات الله عليه وسلم (7) كان قد أعطي شطر الحسن، كما ثبت ذلك في الحديث الصحيح في حديث الإسراء: أن رسول الله صلى الله عليه …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

منه إلى ربه مما لقي منهن، وفي قوله: {وإلا تصرف عني كيدهن أصب إليهن} [يوسف: 33] معنى دعاء ومسألة منه ربه صرف كيدهن، ولذلك قال الله تعالى ذكره: {فاستجاب له ربه} [يوسف: 34] وذلك كقول القائل لآخر: إن لا تزرني أهنك، فيجيبه الآخر: إذن أزورك، لأن في قوله: إن لا تزرني أهنك، معنى الأمر بالزيارة. وتأويل الكلام: فاستجاب الله ليوسف دعاءه، فصرف عنه ما أرادت منه امرأة العزيز وصواحباتها من معصية الله

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٣/١٤٦) ↗

التحرير والتنوير

قال أعوذ بالله أن أكون من الجاهلين في سورة البقرة [67] ، وقوله: وكونوا مع الصادقين في آخر سورة براءة [119] . وإعداد المتكأ لهن، وبوحها بسرها لهن يدل على أنهن كن من خلائلها. [33، 34] قال رب السجن أحب إلي مما يدعونني إليه وإلا تصرف عني كيدهن أصب إليهن وأكن من الجاهلين (33) فاستجاب له ربه فصرف عنه كيدهن إنه هو السميع العليم (34) استئناف بياني، لأن ما حكي قبله مقام شدة من شأنه أن يسأل سامعه عن حال تلقي يوسف- عليه السلام- فيه لكلام امرأة العزيز. وهذا الكلام مناجاة لربه الذي هو شاهدهم، فالظاهر أنه قال هذا القول في نفسه. ويحتمل أنه جهر به في ملئهن تأييسا لهن من أن يفعل ما تأمره به. وقرأ الجمهور «السجن» - بكسر السين-. وقرأه يعقوب وحده- بفتح السين- على معنى المصدر، أي إن السجن أحب إلي. وفضل السجن مع ما فيه من الألم والشدة وضيق النفس على ما يدعونه إليه من الاستمتاع بالمرأة الحسنة النفيسة على ما فيه منا للذة ولكن كرهه لفعل الحرام فضل عنده مقاساة السجن. فلما علم أنه لا محيص من أحد الأمرين صار السجن محبوبا إليه باعتبار أنه يخلصه من الوقوع في الحرام فهي محبة ناشئة عن ملاءمة الفكر، كمحبة الشجاع الحرب. فالإخبار بأن السجن أحب إليه من الاستمتاع بالمرأة مستعمل في إنشاء الرضى بالسجن في مرضاة الله تعالى والتباعد عن محارمه، إذ لا فائدة في إخبار من يعلم ما في نفسه فاسم التفضيل على حقيقته ولا داعي إلى تأويله بمسلوب المفاضلة.

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١٢/٢٦٥) ↗