Bu büyük imtihan, Yusuf için kardeşlerinin ona yaptığı imtihandan daha ağırdır ve bu konudaki sabrı daha büyük bir sevap getirir; çünkü bu, sebepler çok fazla olduğu ve işin yapılması mümkün olduğu hâlde, bilerek gösterilen bir sabırdır. Yusuf, Allah'ın sevgisini bu sebeplerin önüne koymuştur. Kardeşleri tarafından uğratıldığı imtihana gelince, orada gösterdiği sabır zorunluluk sabrıdır; kulun iradesi dışında başına gelen hastalıklar ve sıkıntılar gibidir ve kişinin bunlara katlanmaktan başka çaresi yoktur, istese de istemese de. Nitekim Yusuf aleyhisselâm, Azîz'in evinde itibarlı bir şekilde kalmıştı ve güzelliği, kemâli ve parlaklığı, şu durumu doğurmuştu: { Onu kendi evinde bulunduğu kadın nefsine çağırdı } yani o, kadının kölesi ve onun idaresi altındaydı; ev de bir tekti. Bu durumda, kimsenin haberi olmadan kötü işin gerçekleşmesi kolaydı. { Ve } musibet daha da arttı, { kapıları kilitledi } ve ortam boşaldı; ikisi de birinin içeri girmesinden emindi, çünkü kapılar kapatılmıştı. Kadın onu kendine davet etti ve { Haydi gel, sana hazırım! } dedi; yani kötü işi yap ve bana yaklaş. Üstelik Yusuf yabancıydı; kendi memleketinde ve tanıdıkları arasında olsaydı utandığı şeyden burada utanmıyordu. Esirdi, kadın onun efendisiydi; kadında da bu işe davet eden bir güzellik vardı; Yusuf da genç ve bekârdı. Kadın, ona emrettiğini yapmazsa hapsedeceğini ya da acı bir azapla cezalandıracağını da tehdit etmişti. Yine de Yusuf, güçlü bir arzu bulunduğu hâlde Allah'a isyandan sabretti; çünkü onunla ilgili olarak Allah rızası için bu işi terk etmeye niyet etmişti. Allah'ın muradını nefsin, kötülüğü emreden arzusunun önüne koydu. Rabbinden bir burhan gördü; yani Allah'ın haram kıldığı her şeyi terk etmeyi gerektiren ilim ve imanı; bu da onu bu büyük günahtan uzaklaşıp çekilmeye sevk etti. { Allah'a sığınırım! } dedi; yani bu çirkin işi yapmaktan Allah'a sığınırım, çünkü bu, Allah'ı öfkelendirir ve O'ndan uzaklaştırır. Ayrıca bu, bana iyi davranmış olan efendime karşı bir ihanettir. Ailesi arasında ona en çirkin karşılığı vermem bana yakışmaz. Bu, en büyük zulümdür ve zalim felaha ermez. Özetle, Yusuf'u bu işten alıkoyan engeller; Allah'a karşı takvası, kendisine ikram eden efendisinin hakkını gözetmesi ve nefsini, bunu yapanın felah bulamayacağı zulümden korumasıydı. Böyle bir sonuca onu yönelten, kalbindeki iman burhanıydı; bu da emirlere uymayı ve yasaklardan kaçınmayı gerektiriyordu. Bütün bunları toplayan şey, Allah'ın ondan kötülüğü ve fuhşu çevirmesidir; çünkü o, ibadetlerinde Allah'a ihlâsla bağlı, Allah'ın ihlâslı kıldığı, seçtiği ve kendisine özel kıldığı kullarındandı. Allah onlara nimetlerini bol bol verir ve onlardan sıkıntıları uzaklaştırırdı; bu yüzden onlar Allah'ın en hayırlı kullarıydı. Kadın, şiddetli ısrarından sonra onun isteğine uymayı reddedince, Yusuf ondan kaçıp kurtulmak ve fitneden uzaklaşmak için kapıya doğru koştu. Kadın ona yetişti, elbisesinden tuttu ve gömleğini yırttı. İkisi o hâlde kapıya ulaştıklarında, efendisini, yani kocasını kapının yanında buldular. Kadın, kocasının hoşuna gitmeyen bir durum gördü ve hemen yalana başvurarak, ısrarlı davranan kişinin Yusuf olduğunu söyledi. Ve şöyle dedi: { Ailenize kötülük isteyenin cezası ne olabilir ki? } Burada "ailenize kötülük yapanın" demedi; böylece hem kendini hem de Yusuf'u fiilden temize çıkarmış oldu. Çünkü tartışma niyet ve ısrar konusundadır. { Ancak hapsedilmesi veya acı bir azap görmesi müstesnadır. } Yani ya hapsedilir ya da acı bir azapla azaplandırılır. Yusuf kendini onun iftirasından temize çıkardı ve dedi ki: { Beni nefsime çağıran oydu. } Bu durumda her ikisinin de doğruyu söyleyebileceği ihtimali vardı ve hangisinin doğru söylediği bilinmiyordu. Ancak Allah, hakkın ve doğruluğun, kullarının bilebileceği ya da bilemeyeceği belirtiler ve alâmetler koymuştur. Allah bu olayda, doğru olanı bilmeyi Peygamberi ve seçkini Yusuf aleyhisselâm için bir temizlik olarak nasip etti. Kadının ailesinden bir şahit ortaya çıktı ve kimin yanında bulunduğu delile dayanarak şahitlik etti; doğru olan da odur. Şahit şöyle dedi: { Eğer gömleği önden yırtılmışsa, kadın doğru söylüyor, Yusuf da yalancılardandır. } Çünkü bu, Yusuf'un kadına yaklaşan, onu ısrarla isteyen ve onunla uğraşan kişi olduğunu ve kadının da onu kendinden uzaklaştırmak istediğini, bu yüzden gömleğini bu taraftan yırttığını gösterir. { Eğer gömleği arkadan yırtılmışsa, kadın yalan söylemiş, Yusuf da doğru söyleyenlerdendir. } Çünkü bu, Yusuf'un kadından kaçtığını ve kadının onu aradığını, bu yüzden gömleğini bu taraftan yırttığını gösterir. { Kocası gömleğinin arkadan yırtıldığını görünce } Yusuf'un doğruluğunu ve temizliğini anladı; kadının ise yalan söylediğini. Efendisi kadına şöyle dedi: { Bu, sizin kadınların hilesidir; gerçekten sizin hileniz çok büyüktür. } Kadının, yapmak istediği ve işlediği şeyden kendini temize çıkarmak için Allah'ın peygamberi Yusuf aleyhisselâm'a atmak istediği iftiradan daha büyük bir hile var mıdır? Sonra kadının efendisi olay gerçekleşince Yusuf'a şöyle dedi: { Yusuf, bunu bırak! } Yani bu konuyu konuşmayı bırak, unut ve kimseye anlatma; aile mahremiyetini korumak için böyle istedi. { Ey kadın, işlediğin günah için bağışlanma dile; çünkü sen hatâ edenlerdensin. } Böylece Yusuf'a unutmasını emretti, kadına ise tövbe ve istiğfar etmesini emretti.