{ Andolsun elçilerimiz İbrâhîm'e müjdeyle geldi } ... kıssanın sonuna kadar. Yani: { Andolsun elçilerimiz } olan kerîm meleklerden oluşan elçilerimiz, { İbrâhîm'e, Halîl'e } { müjdeyle } yani oğul müjdesiyle geldi. Allah onları Lût kavmini helâk etmek için gönderdiğinde, İbrâhîm'in yanından geçip ona İshâk'ı müjdelemelerini emretmişti. Onun yanına girdiklerinde { "Selâm!" dediler. [İbrâhîm] "Selâm!" dedi } yani onlar selâm verdiler ve İbrâhîm (aleyhisselâm) onların selâmını aldı. Bunda selâmın meşrû olduğu, selâmın İbrâhîm (aleyhisselâm) dininden hiç eksik olmadığı, selâmın konuşmadan önce gelmesi gerektiği ve alıcının karşılığının başlatandan daha güzel olması gerektiği anlaşılır. Çünkü onların selâmı fiil cümlesiyle ve yenilenmeyi gösterecek biçimde, İbrâhîm'in karşılığı ise isim cümlesiyle ve sabitliği, sürekliliği gösterecek biçimde verilmiştir; Arapça ilminde bilindiği gibi ikisi arasında büyük fark vardır. { Sonra [İbrâhîm] gecikmeden kızartılmış bir buzağı getirdi } yani evine acele etti, misafirleri için kızgın taşların üzerinde pişirilmiş, yağlı bir buzağı getirip önlerine koydu ve "Yemez misiniz?" dedi. { Ellerinin ona uzanmadığını görünce } yani o ikrama dokunmadıklarını görünce { onlardan şüphelendi ve içinde bir korku duydu }; onların kendisine bir şer ve kötülük getirdiğini sandı. Bu, onların durumunu anlamadan önceydi. Bunun üzerine { "Korkma! Biz Lût kavmine gönderildik" dediler }; yani biz Allah'ın elçileriyiz, Allah bizi Lût kavmini helâk etmek için gönderdi. İbrâhîm'in karısı { ayakta } misafirlerine hizmet ediyordu; { gülümsedi } onların durumunu ve getirdikleri haberi duyunca şaşırarak. { Ona İshâk'ı ve İshâk'ın ardından Yâkub'u müjdeledik. } Bunun üzerine şaşırıp { "Vay başıma! Ben doğurur muyum, ben ihtiyar bir kadınken; bu da ihtiyar kocam iken! Bu gerçekten şaşılacak bir şey!" dedi }. Bu iki engel çocuğun olmasına mâni idi. { "Allah'ın emrine mi şaşıyorsun?" dediler. } Çünkü O'nun emrinde şaşılacak bir şey yoktur; O'nun mutlak iradesi her şeyde geçerlidir, bu yüzden kudretine hiçbir şey garip görünmez; özellikle bu mübarek ailenin hakkında takdir edip gerçekleştirdiği şeylerde. { Ey ev halkı! Üzerinize Allah'ın rahmeti ve bereketleri olsun! } Yani Allah'ın rahmeti, ihsanı ve bereketleri, ki bunlar O'nun lütfundan artış ve kulun üzerine inen ilâhî hayırdır, üzerinizden eksilmesin. { Şüphesiz O, övülmeye layıktır, şanı yücedir. } Yani sıfatları övgüye değerdir, çünkü sıfatları kemâl sıfatlarıdır; fiilleri de övgüye değerdir, çünkü fiilleri ihsan, cömertlik, iyilik, hikmet, adalet ve hakkaniyettir. "Mecîd" ise sıfatların yüceliği ve genişliği demektir; O'nun her kemâl sıfatı vardır ve her sıfatın en mükemmel, en tam ve en kapsamlısı O'na aittir. { İbrâhîm'den, misafirlerinden duyduğu korku giderilip ona oğul müjdesi geldiğinde } artık onu rahatlatan bu haber üzerine elçilerle Lût kavminin helâki hakkında tartışmaya yöneldi ve onlara dedi ki: "Orada Lût var." [Ankebût: 32]. Onlar dediler ki: "Orada kimin olduğunu biz daha iyi biliriz. Onu ve ailesini kurtaracağız, ancak karısı hariç; o geride kalanlardan olacak." { Şüphesiz İbrâhîm halîmdir } yani güzel ahlâk sahibi, geniş gönüllü ve cahillerin cahilliği karşısında öfkelenmeyendir. { Evvâh } yani her zaman Allah'a yalvaran, { münîb } yani Allah'ı tanıyıp seven, O'na yönelen ve O'ndan başkasından yüz çeviren, Allah'a dönüp rücû eden. Bu yüzden Allah'ın helâkine hükmettiği kavim için tartışıyordu. Ona denildi ki: { "Ey İbrâhîm! Bundan vazgeç! Rabbinin emri geldi" } onların helâki için; { "Onlara azap kaçınılmaz olarak gelecek" } artık senin tartışmanın bir faydası yoktur. { Elçilerimiz Lût'a geldiğinde } yani İbrâhîm'den çıkıp yola koyulan melekler Lût'a vardığında, { onlar yüzünden üzüldü, göğsü daraldı ve "Bu, çetin bir gündür" dedi } yani çok zor bir gün. Çünkü kavminin onları bırakmayacağını biliyordu; zira onlar tıraşsız, gençlik sûretinde, son derece güzel ve kemâl sahibi görünüyorlardı. Bu yüzden içinden geçen şey başına geldi. { Kavmi, kötü işi yapmak için koşarak yanına geldi } yani misafirlerini fuhşa çekmek isteyerek hızla ve acele ile; bu fuhuş onların yaptığı bir şeydi. Bu yüzden şöyle denildi: { Onlar daha önce de kötülük işliyorlardı } yani âlemlerden hiçbiri onlardan önce bu fuhşu yapmamıştı. Lût dedi ki: { "Ey kavmim! Şunlar kızlarım, sizin için daha temizdir" } yani misafirlerim yerine. [Bu, Süleymân (aleyhisselâm)'a iki kadın arasındaki anlaşmazlıkta hak ortaya çıksın diye çocuğu ikiye bölmeyi önerme durumu gibidir; çünkü o, kızlarının onlara ulaşmasının imkânsız olduğunu ve onlara hiçbir hakkının bulunmadığını biliyordu. Asıl maksat en büyük bu fuhşu engellemekti.] { Allah'tan korkun ve misafirlerim hakkında beni rezil etmeyin } yani ya Allah'ın takvâsını gözetin ya da misafirlerim konusunda bana saygı gösterin ve onların yanında beni utandırmayın. { İçinizde akıllı, doğru bir adam yok mu ki sizi engellesin, uyarsın? } Bu, onların ahlâkının bozulduğunu ve iyilik ile muruvvetten uzaklaştığını gösterir. Bunun üzerine { "Biz kızlarında bir hakkımız olmadığını biliyorsun, biz neyi istediğimizi de elbette biliyorsun" dediler } yani biz yalnızca erkekleri istiyoruz, kadınlara hiçbir isteğimiz yok. Lût'un kaygısı arttı ve (aleyhisselâm) { "Keşke size karşı gücüm olsaydı ya da sağlam bir dayanağa sığınabilseydim" dedi }, mesela sizi engelleyecek bir kabile gibi. Bu, duyulur sebeplere göredir; aslında o en sağlam dayanak olan Allah'a sığınır ki hiçbir kimse onun kudretine karşı duramaz. Bu yüzden iş sonunda zirveye ulaşıp sıkıntı arttığında { onlar: "Biz Rabbinin elçileriyiz; sana kötülük yapamayacaklar" dediler }, yani onun kalbi yatışsın diye durumlarını bildirdiler. Sonra Cebrâil kanadıyla onlara vurdu, gözlerini kör etti; onlar da Lût'u sabah olunca tehdit ederek uzaklaştılar. Melekler Lût'a, ailesiyle { gecenin bir kısmında } yani fecirden epey önce yola çıkmasını emrettiler ki kasabalarından uzaklaşabilsinler. { İçinizden hiç kimse geriye dönüp bakmasın } yani hemen çıkın, gayeniz kurtulmak olsun ve arkanızda kalanlara bakmayın. { Yalnız karın hariç; ona da onların başına gelen azap isabet edecek } çünkü o kavmiyle suçta ortaktı; misafirler geldiğinde onlara haber verip yolunu gösteriyordu. { Onların vaadedildiği zaman sabahtır. Sabah yakın değil mi? } Sanki Lût bunun acele gelmesini istiyordu, bu yüzden kendisine bu söylendi. { Emrimiz geldiğinde } yani azabın inip onlara ulaşması gerçekleşince, { onların yurtlarını alt üst ettik } yani onları üstüne çevirdik, { üzerlerine pişmiş kilden, sert sıcaklıkta taş yağdırdık } yani çok sıcak ateş taşlarından; { art arda yağan taşlar }, kasabadan ayrılmaya kalkanları takip eden. { Rabbinin katında alâmetli }, üzerinde azap ve gazabın işareti bulunan. { Bu azap zalimlerden uzak değildir } yani Lût kavminin fiiline benzeyen zalimlerden. Kullar bunlardan sakınsınlar, onların yaptığını yapmasınlar ki kendilerine de başlarına gelenler gelmesin.