{ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُّبِينٌ } [Hud: 25] ayetinden kıssanın sonuna kadar: Yani, andolsun ki resulümüz Nuh'u, ilk gönderilen peygamber olarak kavmine gönderdik. { إِلَىٰ قَوْمِهِ } onları Allah'a davet etmek ve şirkten nehyetmek için (gönderildi). Onlara şöyle dedi: { إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُّبِينٌ } Yani, sizi uyardığım şeyi, şüpheyi giderecek şekilde açıkça bildirdim. { أَن لَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ } Yani, ibadeti yalnız Allah'a has kılın ve Allah'tan başka tapılan her şeyi bırakın. { إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ } Eğer Allah'ın birliğini kabul etmez ve bana itaat etmezseniz (bu azabı üzerinize korkarım). { فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِن قَوْمِهِ } Yani, kendi kavminden küfre sapan ileri gelenler ve önderler, Nuh aleyhisselamın davetini reddederek, bu tür kimselerin âdeti gereği: Peygamberlerin davetini ilk reddedenler onlardır. { مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِّثْلَنَا } Bu, onların zannına göre, ona uymaya engeldir; oysa gerçekte doğru olan, başkasının olmadığı şeydir; çünkü insan, insandan öğrenebilir ve her konuda ona başvurabilir, meleklerin aksine. { وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا } Yani, bizden sana uyanları, zannlarınca ancak aşağılık ve alt tabakadan olanlar olarak görüyoruz. Oysa gerçekte onlar, hakka boyun eğen şerefli ve akıl sahibi kimselerdir. Onlar, şeytanın her azgınına uyan, taş ve ağaçtan ilahlar edinip onlara yaklaşmak ve secde etmek için tapan, kendilerine "ileri gelen" denilen aşağılıklar gibi değildirler. Bu kimselerden daha aşağı ve alçak birini görebilir misin? { بَادِيَ الرَّأْيِ } sözleri: Yani, sana düşünmeden ve tereddüt etmeden uydular; sen onları davet eder etmez hemen sana uydular. Bununla, işlerinde basiret sahibi olmadıklarını kastediyorlar; açık hakkın, akılların ilk bakışta kabul edeceği şey olduğunu ve akıl sahiplerinin bunu hemen anlayıp doğruladığını bilmiyorlar. Uzun düşünce ve fikir gerektiren gizli meseleler gibi değildir. { وَمَا نَرَىٰ لَكُمْ عَلَيْنَا مِن فَضْلٍ } Yani, bizden üstün değilsiniz ki size boyun eğelim. { بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ } Bu sözlerinde de yalan söylediler; çünkü Allah'ın Nuh'a destek olarak kıldığı mucizeleri gördüler ve bu, onların onun doğruluğuna kesin olarak hükmetmelerini gerektiriyordu. Bunun üzerine { قَالَ } Nuh onlara karşılık verdi: { يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّي } Yani, yakîn ve kesin bilgi üzereysem, ki o, akılların onun karşısında boyun eğdiği, erkeklerin akıllarının yanında sönük kaldığı kâmil bir önder ve gerçekten doğru olan peygamberdir; o hâlde "Ben Rabbimden bir delil üzereyim" dediğinde, bu sözü ona şahitlik ve tasdik olarak yeter. { وَآتَانِي رَحْمَةً مِّنْ عِندِهِ } Yani, bana vahyetti ve beni gönderdi, bana hidayet ihsan etti. { فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ } Yani, size gizli kaldı ve bundan dolayı ağır davrandınız. { أَنُلْزِمُكُمُوهَا } Yani, bizim doğruladığımız şeyi sizi zorlayarak kabul ettirelim mi, oysa siz ondan şüphe ediyorsunuz? { وَأَنتُمْ لَهَا كَارِهُونَ } Öyle ki, getirdiğimi reddetmeye hırslandınız. Bu, bize zarar vermez ve bizim onun hakkındaki yakînimizi zedelemez; sizin söyledikleriniz ve bize attığınız iftira da bizi olduğumuz yoldan alıkoyamaz. En fazla, sizi alıkoyar ve batıl sandığınız hakka boyun eğmenizi engeller. Durum bu noktaya gelince, Allah'ın emrettiğini size zorla kabul ettirmeye ve nefret ettiğiniz şeyi üzerinize yüklemeye gücümüz yetmez. Bu yüzden şöyle buyurdu: { أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمْ لَهَا كَارِهُونَ } { وَيَا قَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا } Yani, sizi davet etmem karşılığında, ağır bir yük olarak hissedeceğiniz bir mal istemiyorum. { إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ } Onlar mü'minleri kovmasını istemiş gibiydiler; bunun üzerine dedi ki: { وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا } Yani, bu benim için uygun değildir ve bana yakışmaz; aksine onları güler yüzle, ikram ve saygıyla karşılarım. { إِنَّهُم مُّلَاقُو رَبِّهِمْ } Allah onları imanlarına ve takvalarına karşılık nimet cennetleriyle mükâfatlandıracaktır. { وَلَٰكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ } Allah'ın dostlarını kovmamı ve uzaklaştırmamı emrettiğiniz için; hakkı, ona tabi olanlar diye reddettiğiniz için; "Biz de sizin gibi insanlarız, bizim üzerinizde bir üstünlüğümüz yok" diyerek batılı delil gösterdiğiniz için (cahilsiniz). { وَيَا قَوْمِ مَن يَنصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِن طَرَدتُّهُمْ } Yani, eğer onları kovarsam, beni Allah'ın azabından kim koruyabilir? Çünkü onları kovmak, Allah'ın dışında hiçbir engelin önleyemeyeceği azap ve cezayı gerektirir. { أَفَلَا تَذَكَّرُونَ } Sizin için en faydalı ve en uygun olanı düşünmez ve işleri tefekkür etmez misiniz? { وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ } Yani, benim size olan görevim, Allah'ın elçisi olarak sizi müjdelemek ve uyarmaktır; bunun dışındaki hiçbir şey elimde değildir. Allah'ın hazineleri yanımda değildir ki onları ben yönetip dilediğime verip dilediğimi mahrum bırakayım. { وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ } Yani, size gizli niyetlerinizi ve iç dünyanızı haber vermem. { وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ } Yani, kendi mertebemin üstünde bir mertebe iddia etmem, Allah'ın bana verdiği makamdan başka bir makam da talep etmem ve insanlar hakkında zannıma göre hüküm vermem. { وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ } Yani, kâfir ileri gelenlerin hor gördüğü zayıf mü'minler hakkında: { لَّن يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا ۖ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنفُسِهِمْ } Eğer imanlarında samimiyseler, onlara çok büyük bir hayır vardır; değilseler, hesapları Allah'a aittir. { إِنِّي إِذًا لَّمِنَ الظَّالِمِينَ } Yani, yukarıda geçenlerden birini söylersem zalimlerden olurum. Bu, Nuh aleyhisselamın kavminin, fakir mü'minleri aşağılamasından ya da onlardan nefret etmesinden ümidini kestiği ve kavmine, insaf sahibi için ikna edici yollarla, bunu terk etmelerini telkin ettiği anlamına gelir. Kavmi, onun davetinden vazgeçmediğini görünce ve istediklerine ulaşamayınca { قَالُوا يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا } Yani, bizi tehdit ettiğin azabı getir, { إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ } dediler. Bu peygamberlerine nasihat eden birine söylenecek sözlere bakın, ne kadar cahil ve sapkınlar! Keşke "Ey Nuh, bize öğüt verdin ve bize acıdın; bize, bize açıklanmamış bir şeyi çağırdın; biz de onu bize açıklamanı istiyoruz ki sana uyabilelim; yoksa nasihatinden dolayı sen teşekkürü hak ediyorsun" deselerdi, bu insaflı bir cevap olurdu; zira kendilerine gizli kalan bir şeye çağrılmışlardı. Ama sözlerinde yalancıydılar ve peygamberlerine karşı küstahça davrandılar. Söylediği hiçbir şeyi en küçük bir şüpheyle bile reddetmediler, bir delille reddetmelerinden hiç söz etmeye gerek yok. Bu yüzden cehaletleri ve zulümleri sebebiyle azabın çabuk gelmesini istemeye ve Allah'ı aciz bırakmaya yöneldiler. Bunun üzerine Nuh aleyhisselam onlara şöyle cevap verdi: { إِنَّمَا يَأْتِيكُم بِهِ اللَّهُ إِن شَاءَ } Yani, eğer O'nun meşiettiği ve hikmeti gereği sizin üzerinize indirmeyi uygun görürse, onu indirir. { وَمَا أَنتُم بِمُعْجِزِينَ } Allah'ı aciz bırakamazsınız; ben ise bu konuda elimden hiçbir şey gelmez. { وَلَا يَنفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدتُّ أَنْ أَنصَحَ لَكُمْ إِن كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَن يُغْوِيَكُمْ } Yani, Allah'ın iradesi gâlibdir; eğer sizi azdırmayı dilerse, hakkı reddetmeniz için, en büyük çabamı harcasam ve size en tam nasihati etsem de -ki o, selam üzerine bunu yaptı- bu size hiçbir fayda sağlamaz. { هُوَ رَبُّكُمْ } Sizinle dilediğini yapar, hakkınızda dilediği gibi hükmeder. { وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ } Ve sizi amellerinize göre karşılık vermek üzere O'na döndürüleceksiniz. { أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ } Bu zamir, kıssadaki bağlam gereği Nuh'a dönmesi ihtimali olan bir ifadedir; anlamı şudur: Kavmi, "Allah'a karşı yalan uydurdu, kendisinin Allah'tan olduğunu iddia ettiği vahyi yalanladı" derler; Allah da ona şunu emretti: { قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِّمَّا تُجْرِمُونَ } Yani: Her kişi kendi günahını yüklenir. { وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ } [En'âm: 164; Fâtır: 18; İsrâ: 15] [Hûd: 164]. Bu zamir (ya da kastedilen anlam) Peygamber Muhammed ﷺ'e de dönebilir; bu durumda bu âyet, Nûh ve kavmi kıssasının arasına girmiş bir cümle olur. Çünkü bu, yalnızca peygamberlerin bilebileceği konulardandır. Allah, bu kıssayı Resûlü'ne anlatmaya başlayınca, bu kıssa onun doğruluğunu ve peygamberliğini gösteren delillerden olduğu için, kavminin onu yalanladığını açık bir beyanla zikretti ve şöyle buyurdu: { Yoksa "Onu uydurdu" mu diyorlar?} Yani: Bu Kur'an'ı Muhammed kendiliğinden uydurdu. Bu, sözlerin en acayibi ve en batılısıdır. Çünkü onun okuma yazma bilmediğini, ehl-i kitaptan öğrenmek için yurt dışına çıkmadığını bilirler. Buna rağmen onlara, benzerini getirmeleri için meydan okuduğu bu kitabı getirdi. Böyle bir durumda onun bunu uydurduğunu iddia etmeleri, onların inatçı olduklarını gösterir; artık onlarla tartışmanın bir faydası kalmamıştır. Bu hâlde uygun olan, onlardan yüz çevirmektir. Bu yüzden şöyle buyurdu: { De ki: Eğer ben onu uydurmuş olsaydım, suçum bana aittir.} Yani günahım ve yalanım bana aittir. { Ben, sizin suç saydıklarınızdan beriyim.} Yani siz benim yalanlanmamda bu kadar ısrar ediyorsunuz. Allah'ın şu sözü de: { Nûh'a vahyedildi ki: Kavminden, zaten iman etmiş olanlardan başkası iman etmeyecek.} Yani onlar katılaştılar. { Artık yaptıklarından dolayı üzülme.} Yani onlara ve yaptıklarına aldırma ve üzülme. Çünkü Allah onlara öfkelenmiş ve geri döndürülemeyecek azabını onların üzerine hak etmiştir. { Gemiyi gözlerimizin önünde ve vahyimizle yap.} Yani bizim korumamızla, gözetimimizle ve rızamız doğrultusunda. { Zulmedenler hakkında bana hitap etme.} Yani onların helakı konusunda bana itiraz etme. { Çünkü onlar boğulacaklar.} Yani onların hakkında söz gerçekleşmiş ve kader onlarda yürürlüğe girmiştir. Nûh, Rabbinin emrine uydu ve gemiyi yapmaya başladı. { Kavminden bir topluluk her yanından geçtikçe} ve yaptığını gördükçe onunla alay ettiler. Nûh şöyle dedi: { Eğer bizimle alay ediyorsanız, biz de sizinle alay ediyoruz, tıpkı sizin alay ettiğiniz gibi. * Yakında kimin, onu rezil edecek bir azaba uğrayacağını ve kimin üzerine kalıcı bir azabın ineceğini bileceksiniz.} Bizden mi, sizden mi? Azap onlara inince bunu anladılar. { Nihayet emrimiz gelip fırın kaynayınca} yani azabın inme vakti, kaderimizce gelince. Allah gökleri bol yağmurla indirdi, yeryüzünü baştan başa pınarlarla fışkırttı; hatta normalde ateşin bulunduğu ve sudan en uzak olan fırınlar bile fışkırdı. Böylece sular, takdir edilmiş bir emir üzere birleşti. { Biz de dedik ki} Nûh'a: { Her çiftten, her türden ikişer tane gemiye yükle.} Yani yaratılmışların her türünden, erkek ve dişi olarak; bütün cinslerin varlığı sürsün diye. Çift sayısını aşan diğer türlere gelince, gemi onları taşımaya güç yetiremeyeceği için (onları yüklemesi emredilmedi). { Ailenin de, aleyhinde söz geçmiş olanlardan başkasını (yükle).} Yani kâfir olan, boğulan oğlu gibi olanları hariç tut. { Bir de az bir kısmı dışında kimse onunla birlikte iman etmemişti.} Nûh, Allah'ın kendisine taşımasını emrettiği kimselere şöyle dedi: { Bismillâh, akıp durması ve demir atması Allah'ın adıyladır; binin.} Yani gemi Allah'ın adıyla yüzsün ve Allah'ın adıyla demir atsın; onun yüzmesi O'nun izni ve emriyle olsun. { Şüphesiz Rabbim çok bağışlayandır, çok merhamet edendir,} çünkü bizi bağışladı, bize merhamet etti ve bizi zalim kavimden kurtardı. Sonra, sanki biz onu görüyormuşuz gibi gemisinin yüzüşünü anlatarak şöyle buyurdu: { Gemi, onları dağlar gibi dalgalar içinde taşıyordu.} Allah onu da, içindekileri de koruyordu. { Nûh, oğlunu çağırdı} gemiye binince, onunla birlikte binsin diye. Oğlu { onlardan ayrı bir yerdeydi.} Yani onlar bindiklerinde o uzakta duruyordu. Babası ona yaklaşıp binmesini istedi ve dedi ki: { Yavrucuğum, bizimle binmek ve kâfirlerle olma} ki başlarına gelen sana da gelmesin. Oğlu babasını yalanlayarak dedi ki: { Beni sudan koruyacak bir dağa sığınırım.} Yani yüksek bir dağa çıkıp suda boğulmaktan korunurum. Nûh şöyle dedi: { Bugün Allah'ın emrinden, merhamet ettiğinden başka koruyan yoktur.} Dağ da olsa, başka bir şey de olsa kimseyi korumaz; Allah kurtarmazsa, her türlü sebebe başvursa bile kurtulamaz. { Aralarına dalga girdi ve o da boğulanlardan oldu.} Allah onları boğup Nûh'u ve beraberindekileri kurtarınca, şöyle denildi: { Ey yer, suyunu yut!} Yani senden çıkan ve sana inen suyu, yani yüzündeki suyu yut. { Ey gök, tut yağmurunu!} Her ikisi de Allah'ın emrine uydu; yer suyunu yuttu, gök yağmurunu kesti, sular yerden çekildi. { Emir gerçekleşti:} yalanlayanların helaki ve iman edenlerin kurtuluşu gerçekleşti. { Gemi Cudi dağına oturdu.} Yani Musul topraklarında bilinen o dağa demir attı. { Zalim kavme yazık olsun denildi.} Yani helak olduktan sonra, onların üzerine lanet ve uzaklaşma kalıcı olarak süregitti. { Nûh Rabbine seslendi ve dedi ki: Rabbim! Oğlum ailemdendir, senin vaadin de haktır.} Yani sen bana: { Her çiftten ikişer tane yükle} demiştin ve vaadini bozmazsın. Muhtemelen Nûh aleyhisselam şefkatine yenik düşmüştü; Allah ona ailesinin kurtuluşunu vaat etmişti ve bu vaadin hepsini kapsadığını, iman edenleri de etmeyenleri de içine aldığını sanmıştı. Bu yüzden Rabbine bu duayı etti. Buna rağmen işi Allah'ın pek hikmetli hükmüne bıraktı. Allah ona şöyle buyurdu: { Şüphesiz o ailenden değildir; kurtarılmasını vaat ettiğim aile fertlerinden değil.} { Çünkü o salih olmayan bir iş yaptı.} Yani Allah'a ve Resûlü'ne iman etmeyen bir kâfirin kurtuluşu için yaptığın bu dua salih bir iş değildir. { Bilmediğin şeyi benden isteme.} Yani sonucunun ve akıbetinin hayır mı yoksa hayır olmayan mı olacağını bilmediğin şeyi. { Seni, cahillerden olmaktan sakındırırım.} Yani sana öyle bir öğüt veriyorum ki onunla kâmil kimselerden olursun ve cahillerin sıfatlarından kurtulursun. Bunun üzerine Nûh aleyhisselam, kendisinden çıkan bu söz sebebiyle çok pişman oldu ve şöyle dedi: { Rabbim! Bilmediğim şeyi senden istemekten sana sığınırım. Beni bağışlamaz ve bana merhamet etmezsen, hüsrana uğrayanlardan olurum.} Bağışlanma ve merhamet sayesinde kul hüsrana uğrayanlardan olmaktan kurtulur. Bu da gösteriyor ki Nûh aleyhisselam, oğlu için Rabbine dua etmesinin yasak olduğunu bilmiyordu; zalimler hakkında dua etmemesi ve onlar için yalvarmaması yönündeki { Zulmedenler hakkında bana hitap etme, çünkü onlar boğulacaklar} sözünün kapsamına girdiğini bilmiyordu. İki durum da kendisinde çakıştı ve oğlunun { ailen} sözüne dahil olduğunu sandı. Sonra kendisine açıkça anlaşıldı ki, onlar için dua etmesi ve hakkında karşı çıkması yasaklanan kimselerden biriydi. { Ey Nûh! Bizden bir selamla ve üzerine ve seninle birlikte olan ümmetlerin üzerine bereketlerle in.} Yani insanlardan ve gemide taşıdığı diğer türlerden; Allah bütün bunlara bereket verdi, öyle ki yeryüzünün bütün bölgelerini doldurdular. { Bir de sana ileride faydalandıracağımız, sonra da bizden acı bir azabın dokunacağı ümmetler vardır.} Yani bu kurtuluş, sonradan küfredenlerin üzerine azabımızı indirmemize engel değildir; kısa bir süre yararlanmış olsalar bile, sonunda yakalanacaklardır. Allah, Peygamberi Muhammed ﷺ'e bu ayrıntılı kıssayı, onu peygamberliğiyle lütfettiği kimseden başkasının bilemeyeceği bir şekilde anlattıktan sonra buyurdu: { Bunlar, sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Bunu ne sen ne de kavmin bundan önce biliyordun.} Yani kavmin "Muhammed bunu biliyordu" demesin diye. { Öyleyse sabret.} Allah'a hamd et, şükret; üzerinde bulunduğun dosdoğru dine, dosdoğru yola ve Allah'a davete sabret. { Şüphesiz son akıbet takva sahiplerinindir.} Yani şirkten ve bütün günahlardan sakınanların. Böylece kavminin üzerinde de son akıbet sana ait olacak; tıpkı Nûh'un kavmine karşı olduğu gibi.