البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة هود · الآية ١٤

﴿فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ وَأَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ﴾

Fa il lam yastacîbû lakum fa’lamûo annamâ unzilla bi’ilmil lâhi va al lâ ilâha illâ huva fahal antum muslimûn

“Söylediğinizi yapamazlarsa, bilin ki o, ancak Allah'ın ilmiyle indirilmiştir. O'ndan başka tanrı yoktur, artık müslümansınız değil mi”

Hud 11:14 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ, Peygamberi Muhammed ﷺ'e (inkârcıların yalanlamalarına karşı) teselli vererek şöyle buyuruyor: {Sana vahyedilenin bir kısmını bırakacak olursun, "Ona bir hazine indirilmeli değil miydi, yahut yanında bir melek gelmeli değil miydi?" dedikleri için göğsün daralır.} Yani: Senin gibi birine bu yaraşmaz; onların sözleri seni etkileyip olduğun yoldan alıkoymasın, onların inatlaşmalarından dolayı sana vahyedilenin bir kısmını terk edip göğsün daralmasın. Zira bu söz inatçılık, zulüm, düşmanlık, sapkınlık ve delillerin yerini bilmemekten kaynaklanır. Sen işinde devam et; yalnızca bir sefihten çıkabilecek bu zayıf sözler seni alıkoymasın, bunun için göğsün daralmasın. Peki sana çözemeyeceğin bir delil mi ileri sürdüler? Yoksa getirdiğin şeylerden bazılarını etkisini ve değerini düşürecek biçimde mi kötülediler de bundan dolayı göğsün daraldı?! Yoksa onların hesabı sana mı ait, onları zorla hidayete erdirmekle mi yükümlüsün? {Sen ancak bir uyarıcısın. Allah her şeyin üzerinde vekildir.} Yani O, onların üzerinde vekildir; amellerini korur ve onlara en tam karşılığı verir. {Yoksa "Onu uydurdu" mu diyorlar?} Yani: Muhammed bu Kur'an'ı uydurdu mu? Allah onlara cevap olarak şöyle buyurdu: {De ki:} Onlara de ki: {Haydi, bunun benzeri uydurulmuş on sure getirin ve Allah'tan başka gücünüz yeterse çağırın, eğer doğru söyleyenler iseniz.} Yani onu uydurduğunu iddia ediyorsanız; çünkü fesahat ve belagat bakımından aranızda ve onun arasında hiçbir fark yoktur. Siz gerçekten düşmansınız ve onun davetini iptal etmek için gücünüzün yettiğince çabalıyorsunuz. Doğru söyleyenler iseniz, uydurulmuş benzeri on sure getirin. {Eğer bu sizin için bir cevap olmazsa} bu konuda bir şey yapamazsanız {bilin ki bu, Allah'ın ilmiyle indirilmiştir} [Allah katından] çünkü delil ve gereklilik vardır, karşı çıkan bir engel de yoktur. {Ve O'ndan başka ilah olmadığını bilin.} Yani: Bilin ki ilah yalnız O'dur; ibadet ve ulûhiyete layık olan yalnızca O'dur. {Artık siz teslim olacak mısınız?} Yani O'nun ulûhiyetine boyun eğip kulluğuna teslim olacak mısınız? Bu ayetlerde şu öğüt vardır: Allah'a davet eden kimsenin, itirazcıların itirazı ve kötüleyicilerin kötülemesiyle yılmaması gerekir; özellikle kötüleme dayanaksız ise ve davet ettiği şeyi zedelemiyorsa. Göğsü daralmamalı, aksine bununla gönlü huzur bulmalı, işine devam etmeli ve görevine yönelmelidir. Ayrıca öne sürülen delilleri istedikleri biçimde seçen önerileri yerine getirmek gerekli değildir; yeter ki karşı çıkılmayan sağlam bir delil, bütün mesele ve taleplere karşı ortaya konulsun. Bu ayetlerde ayrıca şu da vardır: Bu Kur'an mucizedir; insanlardan hiç kimse bunun benzerini, hatta on sure benzerini, hatta bir sure benzerini getiremez. Çünkü belagatli ve fasih düşmanlar Allah tarafından bu konuda meydan okumaya muhatap oldular, fakat ona karşı çıkamadılar; zira bunu yapmaya güçlerinin olmadığını biliyorlardı. Ayrıca şu da vardır: İlim gerektiren, yalnızca zannın üstünlüğü ile yetinilmeyecek konular arasında Kur'an ilmi ve tevhid ilmi vardır; Allah Teâlâ'nın {Bilin ki bu, Allah'ın ilmiyle indirilmiştir ve O'ndan başka ilah yoktur} buyruğu bunun delilidir.

Arapça metin

يقول تعالى - مسليا لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم عن تكذيب المكذبين-: { فلعلك تارك بعض ما يوحى إليك وضآئق به صدرك أن يقولوا لولا أنزل عليه كنز } أي: لا ينبغي هذا لمثلك، أن قولهم يؤثر فيك، ويصدك عما أنت عليه، فتترك بعض ما يوحى إليك، ويضيق صدرك لتعنتهم بقولهم: { لولا أنزل عليه كنز أو جآء معه ملك } فإن هذا القول ناشئ من تعنت، وظلم، وعناد، وضلال، وجهل بمواقع الحجج والأدلة، فامض على أمرك، ولا تصدك هذه الأقوال الركيكة التي لا تصدر إلا من سفيه ولا يضق لذلك صدرك. فهل أوردوا عليك حجة لا تستطيع حلها؟ أم قدحوا ببعض ما جئت به قدحا، يؤثر فيه وينقص قدره، فيضيق صدرك لذلك؟! أم عليك حسابهم، ومطالب بهدايتهم جبرا؟ { إنمآ أنت نذير والله على كل شيء وكيل } فهو الوكيل عليهم، يحفظ أعمالهم ويجازيهم بها أتم الجزاء. { أم يقولون افتراه } أي: افترى محمد هذا القرآن؟ فأجابهم بقوله: { قل } لهم { فأتوا بعشر سور مثله مفتريت وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين } أنه قد افتراه، فإنه لا فرق بينكم وبينه في الفصاحة والبلاغة، وأنتم الأعداء حقا، الحريصون بغاية ما يمكنكم على إبطال دعوته، فإن كنتم صادقين، فأتوا بعشر سور مثله مفتريات. { فإلم يستجيبوا لكم } على شيء من ذلكم { فاعلموا أنمآ أنزل بعلم الله } [من عند الله] لقيام الدليل والمقتضي، وانتفاء المعارض. { وأن لا إله إلا هو } أي: واعلموا أنه لا إله إلا هو أي: هو وحده المستحق للألوهية والعبادة، { فهل أنتم مسلمون } أي: منقادون لألوهيته، مستسلمون لعبوديته، وفي هذه الآيات إرشاد إلى أنه لا ينبغي للداعي إلى الله أن يصده اعتراض المعترضين، ولا قدح القادحين. خصوصا إذا كان القدح لا مستند له، ولا يقدح فيما دعا إليه، وأنه لا يضيق صدره، بل يطمئن بذلك، ماضيا على أمره، مقبلا على شأنه، وأنه لا يجب إجابة اقتراحات المقترحين للأدلة التي يختارونها. بل يكفي إقامة الدليل السالم …

Kitapta devam et ↗

التحرير والتنوير

استطاعوا أكد أنهم دون الله فإن عجزوا عن الإتيان بعشر سور مثله مع تمكنهم من الاستعانة بكل من عدا الله تبين أن هذا القرآن من عند الله. ومعنى إن كنتم صادقين أي في قولكم افتراه، وجواب الشرط هو قوله: فأتوا بعشر سور. ووجه الملازمة بين الشرط وجزائه أنه إذا كان الافتراء يأتي بهذا القرآن فما لكم لا تفترون أنتم مثله فتنهض حجتكم. [14] فإلم يستجيبوا لكم فاعلموا أنما أنزل بعلم الله وأن لا إله إلا هو فهل أنتم مسلمون (14) تفريع على وادعوا من استطعتم [هود: 13] أي فإن لم يستجب لكم من تدعو لهم فأنتم أعجز منهم لأنكم ما تدعونهم إلا حين تشعرون بعجزكم دون معاون فلا جرم يكون عجز هؤلاء موقعا في يأس الداعين من الإتيان بعشر سور. والاستجابة: الإجابة، والسين والتاء فيه للتأكيد. وهي مستعملة في المعاونة والمظاهرة على الأمر المستعان فيه، وهي مجاز مرسل لأن المعاونة تنشأ عن النداء إلى الإعانة غالبا فإذا انتدب المستعان به إلى الإعانة أجاب النداء بحضوره فسميت استجابة. والعلم: الاعتقاد اليقين، أي فأيقنوا أن القرآن ما أنزل إلا بعلم الله، أي ملابسا لعلم الله. أي لأثر العلم، وهو جعله بهذا النظم للبشر لأن ذلك الجعل أثر لقدرة الله الجارية على وفق علمه. وقد أفادت (أنما) الحصر، أي حصر أحوال القرآن في حالة إنزاله من عند الله. وأن لا إله إلا هو عطف على أنما أنزل لأنهم إذا عجزوا فقد ظهر أن من استنصروهم لا يستطيعون نصرهم. ومن جملة من يستنصرونهم بطلب الإعانة على المعارضة بين الأصنام عن إعانة أتباعهم فدل ذلك على انتفاء الإلهية عنهم.

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١٢/٢١) ↗