سورة يونس · الآية ٩٥
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Allah Teâlâ Peygamberi Muhammed ﷺ'e şöyle buyuruyor: {Eğer sana indirdiğimiz (Kur'an) hakkında şüphe içindeysen} (yani bu sözün doğru olup olmadığından kuşkuluysan)… {Senden önce kitap okuyanlara sor} [Kur'an: "Senden önce kitabı okuyanlara sor."]. Yani: Kitap ehlinden insaflı olanlara ve ilimde derin olan âlimlere sor; onlar, sana bildirdiklerinin doğruluğunu ve kendi kitaplarındakilerle uyuştuğunu kabul edeceklerdir. Eğer, "Yahudi ve Hristiyanlardan pek çoğu, hatta belki çoğunluğu ve büyük kısmı, Allah'ın Resûlünü yalanladı, ona inat etti ve davetini reddetti. Allah ise Resûlü'ne onlardan şahitlik istemesini emretti ve onların şahitliğini getirdiği şeyin delili, doğruluğunun kanıtı kıldı. Bu nasıl olabilir?" denirse, buna birkaç yönden cevap verilir: Birincisi: Bir topluluğa, bir mezhep mensubuna ya da bir şehir halkına şahitlik izafe edildiğinde, bu şahitlik ancak onlardan adil ve doğru olanları kapsar. Bunların dışındakiler, sayıca daha fazla olsalar bile itibar edilmezler; çünkü şahitlik adalet ve doğruluğa dayanır. Bu da onlardan Rabbanî hahamların birçoğunun, mesela "Abdullah b. Selâm" [ve onun arkadaşları ile Peygamber ﷺ zamanında ve halifeleri ile sonrasında İslâm'a giren pek çokları] ve "Ka'b el-Ahbâr" ve başkalarının iman etmesiyle gerçekleşmiştir. İkincisi: Kitap ehlinin Resûlullah ﷺ için verdiği şahitlik, mensup oldukları Tevrat'a dayanır. Tevrat'ta Kur'an'a uygun ve onu doğrulayan, onun doğruluğuna şahitlik eden bir şey varsa, başından sonuna kadar hepsi bunu inkâr etmek konusunda anlaşsalar bile, bu, Resûl'ün getirdiklerine zarar vermez. Üçüncüsü: Allah Teâlâ Resûlü'ne, kendisine gelenin doğruluğu konusunda kitap ehline başvurmasını emretti ve bunu herkesin önünde açıkça ilan etti. Bilinen bir gerçektir ki onların birçoğu, Resûlullah Muhammed ﷺ'in davetini boşa çıkarmak konusunda en hırslı insanlardır. Eğer Allah'ın zikrettiğini çürütecek bir şey onlarda olsaydı, bunu mutlaka ortaya koyar, açığa vurur ve açıklarlardı. Böyle bir şey olmadığına göre, karşı çıkanın tepkisizliği ve kabul edenin onaylaması, bu Kur'an'ın sağlamlığı ve doğruluğu üzerine en güçlü delillerden biridir. Dördüncüsü: Kitap ehlinin çoğunluğu Resûl'ün davetini reddetmedi; aksine çoğunluğu bu davete icabet etti ve gönüllü, kendi iradeleriyle boyun eğdi. Zira Resûl gönderildiğinde yeryüzünde dindar olan insanların çoğu kitap ehliydi. Onun dini, pek uzun olmayan bir süre içinde Şam ehlinin, Mısır'ın, Irak'ın ve kitap ehlinin dininin merkezi olan şehirlerle çevrili bölgelerin çoğunluğunu İslâm'a boyun eğdirdi. Geriye sadece makamlarını hakka tercih eden ileri gelenler ve onların peşine takılan cahil avam ile sadece adıyla dindar olup manasıyla dindar olmayanlar kaldı. Mesela gerçekte bütün peygamberlerin dinlerinden kopmuş, tabiatçı (dehrî) olan ve Hristiyanlığa sadece kendi krallıklarını yaymak ve batıllarını süslemek için mensup görünen Avrupalılar gibi; bunların gerçek durumunu açık seçik bilenler bunu bilir. {Kesinlikle sana hak gelmiştir} sözüne gelince: yani hiçbir yönden şüphe bulunmayan hak gelmiştir. Bu yüzden şöyle buyurdu: {Rabbinden gelmiştir; sakın şüphe edenlerden olma}. Bu, Allah'ın şu sözü gibidir: [Kur'an: "Sana indirilmiş bir kitaptır; göğsünde bundan dolayı bir sıkıntı olmasın."] [A'râf: 2]. {Allah'ın ayetlerini yalanlayanlardan olma, yoksa ziyana uğrayanlardan olursun}. Bunun özü şudur: Allah iki şeyi yasaklamıştır: Bu Kur'an'da şüphe etmeyi ve onda tereddüde düşmeyi. Bundan daha şiddetlisi ise onu yalanlamaktır; o da hiçbir yönden yalanlanamayacak apaçık Allah'ın ayetleridir. Bunun üzerine ziyan (hüsran) bildirilmiştir; ziyan, hiç kazancın olmamasıdır. Bu da dünya ve ahirette sevabın kaybolması ve dünya ile ahirette azaba uğramak demektir. Bir şeyden nehyetmek, onun zıddını emretmek demektir. Dolayısıyla bu, Kur'an'a tam olarak inanmaya, kalbin ona huzur bulmasına ve ona ilim ve amel ile yönelmeye emirdir. Böylece kul, en yüce hedeflere, en faziletli arzulara ve en mükemmel övgülere erişen kurtuluşa erenlerden olur ve onlardan ziyan nefyedilmiş olur.
Arapça metin
يقول تعالى لنبيه محمد صلى الله عليه وسلم: { فإن كنت في شك ممآ أنزلنآ إليك } هل هو صحيح أم غير صحيح؟. { فاسأل الذين يقرءون الكتاب من قبلك } أي: اسأل أهل الكتب المنصفين، والعلماء الراسخين، فإنهم سيقرون لك بصدق ما أخبرت به، وموافقته لما معهم، فإن قيل: إن كثيرا من أهل الكتاب من اليهود والنصارى، بل ربما كان أكثرهم ومعظمهم كذبوا رسول الله وعاندوه، وردوا عليه دعوته. والله تعالى أمر رسوله أن يستشهد بهم، وجعل شهادتهم حجة لما جاء به، وبرهانا على صدقه، فكيف يكون ذلك؟ فالجواب عن هذا من عدة أوجه: منها: أن الشهادة إذا أضيفت إلى طائفة، أو أهل مذهب، أو بلد ونحوهم، فإنها إنما تتناول العدول الصادقين منهم. وأما من عداهم، فلو كانوا أكثر من غيرهم فلا عبرة فيهم، لأن الشهادة مبنية على العدالة والصدق، وقد حصل ذلك بإيمان كثير من أحبارهم الربانيين، ك " عبد الله بن سلام " [وأصحابه وكثير ممن أسلم في وقت النبي صلى الله عليه وسلم وخلفائه ومن بعده] و " كعب الأحبار " وغيرهما. ومنها: أن شهادة أهل الكتاب للرسول صلى الله عليه وسلم مبنية على كتابهم التوراة الذي ينتسبون إليه. فإذا كان موجودا في التوراة ما يوافق القرآن ويصدقه، ويشهد له بالصحة، فلو اتفقوا من أولهم لآخرهم على إنكار ذلك لم يقدح بما جاء به الرسول. ومنها: أن الله تعالى أمر رسوله أن يستشهد بأهل الكتاب على صحة ما جاءه، وأظهر ذلك وأعلنه على رءوس الأشهاد. ومن المعلوم أن كثيرا منهم من أحرص الناس على إبطال دعوة الرسول محمد صلى الله عليه وسلم، فلو كان عندهم ما يرد ما ذكره الله، لأبدوه وأظهروه وبينوه، فلما لم يكن شيء من ذلك، كان عدم رد المعادي، وإقرار المستجيب من أدل الأدلة على صحة هذا القرآن وصدقه. ومنها: أنه ليس أكثر أهل الكتاب رد دعوة الرسول، بل أكثرهم استجاب لها وانقاد طوعا واختيارا، فإن الرسول بعث وأكثر أهل الأرض المتدينين أهل كتاب. فلم يمكث دينه مدة …
تفسير الطبري (جامع البيان)
التحرير والتنوير
وضمير بينهم عائد إلى ما يفهم من قوله: فما اختلفوا من وجود مخالف (بكسر اللام) ومخالف (بفتحها) . [94، 95] 95] فإن كنت في شك مما أنزلنا إليك فسئل الذين يقرؤن الكتاب من قبلك لقد جاءك الحق من ربك فلا تكونن من الممترين (94) ولا تكونن من الذين كذبوا بآيات الله فتكون من الخاسرين (95) تفريع على سياق القصص التي جعلها الله مثلا لأهل مكة وعظة بما حل بأمثالهم. انتقل بهذا التفريع من أسلوب إلى أسلوب كلاهما تعريض بالمكذبين، فالأسلوب السابق تعريض بالتحذير من أن يحل ما حل بالأمم المماثلة لهم، وهذا الأسلوب الموالي تعريض لهم بشهادة أهل الكتاب على تلك الحوادث، وما في الكتب السابقة من الإنباء برسالة محمد صلى الله عليه وسلم. فالمراد من مما أنزلنا إليك هو المنزل الذي تفرع عليه هذا الكلام وهو ما أنزل في هذه السورة من القصص. ثم إن الآية تحتمل معنيين لا يستقيم ما سواهما أولهما: أن تبقى الظرفية التي دلت عليها (في) على حقيقتها، ويكون الشك قد أطلق وأريد به أصحابه، أي فإن كنت في قوم أهل شك مما أنزلنا إليك، أي يشكون في وقوع هذه القصص، كما يقال: دخل في الفتنة، أي في أهلها. ويكون معنى فسئل الذين يقرؤن الكتاب من قبلك فاسأل أهل الكتاب سؤال تقرير وإشهاد عن صفة تلك الأخبار يخبروا بمثل ما أخبرتهم به، فيزول الشك من نفوس أهل الشك إذ لا يحتمل تواطؤك مع أهل الكتاب على صفة واحدة لتلك الأخبار. فالمقصود من الآية إقامة الحجة على المشركين بشهادة أهل الكتاب من اليهود والنصارى قطعا لمعذرتهم.