البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سورة يونس · الآية ٣٧

﴿وَمَا كَانَ هَٰذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرَىٰ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَٰكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ﴾

Va mâ kâna hâzal kurânu ai yuftarâ min dûnil lâhi va lâkin tasdîkal lazî baina yadaihi va tafsîlal kitâbi lâ raiba fî mir rabbil ’âlamîn

“Bu Kuran, Allah'tandır, başkası tarafından uydurulmuş değildir. Ancak kendinden öncekini doğrular ve O Kitap'ı açıklar. Alemlerin Rabbinden geldiğinden şüphe yoktur”

Yunus 10:37 · Diyanet İşleri Başkanlığı meali

Tefsir

تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)

Allah Teâlâ buyuruyor ki: {Bu Kur'an'ın Allah'tan başkası tarafından uydurulması mümkün değildir.} Yani: Bu Kur'an'ın Allah Teâlâ'ya karşı uydurulması imkânsız ve tasavvur edilemez bir şeydir. Zira o, önünden ve arkasından batıl kendisine gelmeyen, hikmet sahibi ve övgüye layık olan (Allah'tan) indirilmiş büyük bir kitaptır [Kur'an: "Önünden ve arkasından batılın ona yaklaşamadığı, hikmet sahibi, övgüye layık olanın indirdiği (kitap)."] (Fussilet, 42). O, eğer insanlar ve cinler, bunun bir benzerini getirmek üzere bir araya gelseler, yine de bunun benzerini getiremeyecekleri, hatta birbirlerine yardımcı olsalar bile getiremeyecekleri kitaptır. O, [âlemlerin Rabbi'nin] konuşmuş olduğu Allah'ın kitabıdır. Öyleyse yaratılmışlardan hangisi onun benzerini veya ona yakın bir şeyi konuşabilir? Oysa kelam, konuşanın azametine ve sıfatlarına tabidir! Eğer biri Allah'a, azametinde ve kemal sıfatlarında denk olsaydı, bu Kur'an'ın benzerini getirmesi mümkün olabilirdi. Varsayım ve takdir yoluyla bile olsa, biri âlemlerin Rabbi hakkında böyle bir şey uydursaydı, Allah onu hemen cezalandırır ve azapla hemen karşılık verirdi. {Ancak} Allah bu kitabı âlemlere bir rahmet ve bütün kulların aleyhine bir delil olarak indirdi. Onu, {önündeki (kitapları)} doğrulayıcı olarak indirdi; yani Allah'ın semavi kitaplarını onaylayıp tasdik ederek, onların şahitlik ettiği şeylerle uyumlu oldu ve onun inişini müjdeledi; böylece müjdelendiği gibi gerçekleşti. {Kitabın açıklaması} olarak, helal ve haram, dini ve kaderi hükümler ile doğru haberler (bu kitapta yer almaktadır). {Bunda, âlemlerin Rabbi'nden olduğunda hiçbir şüphe yoktur.} Yani: Hiçbir yönden onda şüphe ve kuşku yoktur; aksine o, kesin hakikattir: Bütün yaratılmışları nimetleriyle terbiye eden âlemlerin Rabbi'nden indirilmiştir. Onun en büyük terbiye türlerinden biri, kendilerine dini ve dünyevi maslahatlarını içeren, güzel ahlâkı ve iyi amelleri barındıran bu kitabı indirmesidir. {Yoksa} inatlarından ve azgınlıklarından dolayı ona yalanlayanlar mı {diyorlar ki: Onu Muhammed Allah'a karşı uydurdu, kendisi düzenledi?} Onlara şöyle de: Bir şeyle onlara yükümlülük yükleyerek: Eğer bunu yapmaya güç yetirebiliyorlarsa, iddia ettikleri şey mümkün olabilir; yoksa sözleri batıl olur. {Haydi, bunun benzeri bir sure getirin ve eğer doğru söyleyenler iseniz, Allah'tan başka gücünüzün yettiğini çağırın} sizin bu benzeri sureyi getirmenizde yardımcı olsunlar. Ancak bu imkânsızdır; eğer mümkün olsaydı, bu konudaki güçlerini ileri sürerler ve bunun benzerini getirirlerdi. Fakat acizlikleri ortaya çıktığı için, söyledikleri şeyin batıl olduğu, delil bakımından hiçbir payı bulunmadığı açığa çıkmıştır. Onları, kendisinden üstün hak bulunmayan hakikati içeren Kur'an'ı yalanlamaya sevk eden şey ise, ilmen onu kuşatmamış olmalarıdır. Eğer ilimle onu kuşatsalar ve hakkıyla anlasalardı, ona tasdik ile boyun eğerlerdi. Yine bugüne kadar, onlara vaat ettiği yorumu (akıbeti) gelmemiştir; yani onlara azabın inmesi ve cezanın başlarına çökmesi henüz gerçekleşmemiştir. Onların bu yalanlaması, kendilerinden öncekilerin yalanlamasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle şöyle buyurmuştur: {Böylece, kendilerinden öncekiler de yalanladılar. Zalimlerin sonunun nasıl olduğuna bak.} Bu, geriye hiç kimseyi bırakmayan helâk demektir. Öyleyse bunlar, yalanlamaya devam ederlerse kendilerine, yalanlayan ümmetlerin ve helâk edilen nesillerin başına gelenlerin gelmesinden sakınsınlar. Bu ayette, işlerde acele etmeden sağlam davranmanın delili vardır; insan bir şeyi ilmen kuşatmadan, onu kabul etmek veya reddetmek konusunda acele etmemelidir. {Onlardan kimi ona iman eder} Yani Kur'an'a ve onunla gelen (hakikate) iman eder. {Onlardan kimi de ona iman etmez; Rabbin fesat çıkaranları daha iyi bilir.} Onlar, inatla, zulümle ve fesatla ona iman etmeyenlerdir. Allah, onların fesatlarının karşılığını en şiddetli azapla verecektir. {Seni yalanlarlarsa, de ki: Benim amelim bana, sizin amelleriniz de size aittir. Ben yaptığınızdan uzağım, siz de yaptığımdan uzaksınız.} Yani: Davetine devam et; onların hesabından sana bir şey yoktur, senin hesabın da onlara ait değildir; her kişinin amelinin karşılığı kendisinedir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {Kim salih amel işlerse kendi lehinedir, kim kötülük yaparsa kendi aleyhinedir.} [Kur'an: "Kim iyi amel işlerse kendi lehinedir, kim kötülük yaparsa kendi aleyhinedir."] (Casiye, 15).

Arapça metin

يقول تعالى: { وما كان هذا القرآن أن يفترى من دون الله } أي: غير ممكن ولا متصور، أن يفترى هذا القرآن على الله تعالى، لأنه الكتاب العظيم الذي لا يأتيه الباطل من بين يديه ولا من خلفه تنزيل من حكيم حميد [فصلت: 42] وهو الكتاب الذي لو اجتمعت الإنس والجن على أن يأتوا بمثله لا يأتون بمثله ولو كان بعضهم لبعض ظهيرا، وهو كتاب الله الذي تكلم به [رب العالمين]، فكيف يقدر أحد من الخلق أن يتكلم بمثله، أو بما يقاربه، والكلام تابع لعظمة المتكلم ووصفه؟!! فإن كان أحد يماثل الله في عظمته وأوصاف كماله، أمكن أن يأتي بمثل هذا القرآن، ولو تنزلنا على الفرض والتقدير، فتقوله أحد على رب العالمين، لعاجله بالعقوبة وبادره بالنكال. { ولكن } الله أنزل هذا الكتاب رحمة للعالمين، وحجة على العباد أجمعين. أنزله { تصديق الذي بين يديه } من كتب الله السماوية، بأن وافقها وصدقها بما شهدت به، وبشرت بنزوله، فوقع كما أخبرت. { وتفصيل الكتاب } للحلال والحرام، والأحكام الدينية والقدرية، والإخبارات الصادقة. { لا ريب فيه من رب العالمين } أي: لا شك ولا مرية فيه بوجه من الوجوه، بل هو الحق اليقين: تنزيل من رب العالمين الذي ربى جميع الخلق بنعمه. ومن أعظم أنواع تربيته أن أنزل عليهم هذا الكتاب الذي فيه مصالحهم الدينية والدنيوية، المشتمل على مكارم الأخلاق ومحاسن الأعمال. { أم يقولون } أي: المكذبون به عنادا وبغيا: { افتراه } محمد على الله، واختلقه، { قل } لهم - ملزما لهم بشيء - إن قدروا عليه، أمكن ما ادعوه، وإلا كان قولهم باطلا. { فأتوا بسورة مثله وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين } يعاونكم على الإتيان بسورة مثله، وهذا محال، ولو كان ممكنا لادعوا قدرتهم على ذلك، ولأتوا بمثله. ولكن لما بان عجزهم تبين أن ما قالوه باطل، لا حظ له من الحجة، والذي حملهم على التكذيب بالقرآن المشتمل على الحق الذي لا حق فوقه، أنهم لم يحيطوا به …

Kitapta devam et ↗

تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)

شافيا كافيا حقا لا مرية فيه من الله رب العالمين، كما تقدم في حديث الحارث الأعور، عن علي بن أبي طالب: "فيه خبر ما قبلكم، ونبأ ما بعدكم، وفصل ما بينكم"، أي: خبر عما سلف وعما سيأتي، وحكم فيما بين الناس بالشرع الذي يحبه الله ويرضاه. وقوله: {أم يقولون افتراه قل فأتوا بسورة مثله وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين} أي: إن ادعيتم وافتريتم وشككتم في أن هذا من عند الله، وقلتم كذبا ومينا: "إن هذا من عند محمد"، فمحمد بشر مثلكم، وقد جاء فيما زعمتم بهذا القرآن، فأتوا أنتم بسورة (1) مثله، أي: من جنس القرآن، واستعينوا على ذلك بكل من قدرتم عليه من إنس وجان. وهذا هو المقام الثالث في التحدي، فإنه تعالى تحداهم ودعاهم، إن كانوا صادقين في دعواهم، أنه من عند محمد، فلتعارضوه (2) بنظير ما جاء به وحده واستعينوا بمن شئتم (3) وأخبر أنهم لا يقدرون على ذلك، ولا سبيل لهم إليه، فقال تعالى: {قل لئن اجتمعت الإنس والجن على أن يأتوا بمثل هذا القرآن لا يأتون بمثله ولو كان بعضهم لبعض ظهيرا} [الإسراء: 88] ، ثم تقاصر معهم إلى عشر سور منه، فقال في أول سورة هود: {أم يقولون افتراه قل فأتوا بعشر سور مثله مفتريات وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين} [هود: 13] ، (4) ثم تنازل إلى سورة، فقال في هذه السورة: {أم يقولون افتراه قل فأتوا بسورة مثله وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين} (5) وكذا في سورة البقرة -وهي مدنية -تحداهم بسورة منه، وأخبر أنهم لا يستطيعون ذلك أبدا، فقال: {فإن لم تفعلوا ولن تفعلوا فاتقوا النار} الآية: [البقرة: 24] . هذا وقد كانت الفصاحة من سجاياهم، وأشعارهم ومعلقاتهم إليها المنتهى في هذا الباب، ولكن جاءهم من الله ما لا قبل لأحد به، ولهذا آمن من آمن منهم بما عرف من بلاغة هذا الكلام وحلاوته، وجزالته وطلاوته، وإفادته وبراعته، فكانوا أعلم الناس به، وأفهمهم له، وأتبعهم له وأشدهم (6) …

Kitapta devam et ↗

تفسير الطبري (جامع البيان)

تفسير الطبري (جامع البيان) (الطبري، ت ٣١٠هـ: ١٢/١٨١) ↗

التحرير والتنوير

37] وما كان هذا القرآن أن يفترى من دون الله ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل الكتاب لا ريب فيه من رب العالمين (37) لما كان الغرض الأول في هذه السورة إبطال تعجب المشركين من الإيحاء بالقرآن إلى النبيء صلى الله عليه وسلم وتبيين عدم اهتدائهم إلى آياته البينات الدالة على أنه من عند الله، وكيف لم ينظروا في أحوال الرسول الدالة على أن ما جاء به وحي من الله، وكيف سألوه مع ذلك أن يأتي بقرآن غيره أو يبدل آياته بما يوافق أهواءهم. ثم انتقل بعد ذلك إلى سؤالهم أن تنزل عليه آية أخرى من عند الله غير القرآن، وتخلل ذلك كله وصف افترائهم الكذب في دعوى الشركاء لله وإقامة الأدلة على انفراد الله بالإلهية وعلى إثبات البعث، وإنذارهم بما نال الأمم من قبلهم، وتذكيرهم بنعم الله عليهم وإمهالهم، وبيان خطئهم في اعتقاد الشرك اعتقادا مبنيا على سوء النظر والقياس الفاسد، لا جرم عاد الكلام إلى قولهم في القرآن بإبطال رأيهم الذي هو من الظن الباطل أيضا بقياسهم أحوال النبوءة والوحي بمقياس عاداتهم كما قاسوا حقيقة الإلهية بمثل ذلك، فقارعتهم هذه الآية بذكر صفات القرآن في ذاته الدالة على أنه حق من الله وتحدتهم بالإعجاز عن الإتيان بمثله. فجملة: وما كان هذا القرآن أن يفترى من دون الله يجوز أن تكون معطوفة على جملة: وما يتبع أكثرهم إلا ظنا [يونس: 36] بمناسبة اتباعهم الظن في الأمرين: شؤون الإلهية وفي شؤون النبوءة، ويجوز أن تكون معطوفة على مجموع ما تقدم عطف الغرض على الغرض والقصة على القصة، وهو مفيد تفصيل ما أجمله ذكر

التحرير والتنوير (ابن عاشور، ت ١٣٩٣هـ: ١١/١٦٧) ↗