سورة يونس · الآية ٣٣
Tefsir
تيسير الكريم الرحمن (تفسير السعدي)
Yani: {De ki} ey Allah'a ortak koşan bunlara ki, Allah onun için bir delil indirmemiştir; onların ikrar ettikleri rububiyet tevhidi ile, inkâr ettikleri uluhiyet tevhidine karşı onları delille yüzleştirerek: {Sizi göklerden ve yerden kim rızıklandırır?} Gökten rızık indirerek, yerden çeşitli ürünler çıkararak ve bunların sebeplerini kolaylaştırarak. {Kulağa ve gözlere kim sahiptir?} Yani bunları yaratan ve sahibi olan kimdir? Bu ikisine özellikle değinilmesi, üstün olanı daha az olana dikkat çekmek ve bu ikisinin şerefini ve faydasının büyüklüğünü göstermek içindir. {Diriyi ölüden, ölüyü diriden kim çıkarır?} Ağaçların ve bitkilerin tohum ve çekirdeklerden çıkarılması, mümini kâfirden, kuşu yumurtadan çıkarması gibi; {ve işi kim düzenler?} Üst ve alt âlemdeki bütün ilâhî tedbirleri kapsayan bu sorudan sonra onlara sorduğunda, {Allah deyecekler} çünkü bütün bunları kabul ederler ve yukarıda sayılanların hiçbirinde Allah'ın ortağı yoktur. {De ki} onları delille bağlamak için: {Hâlâ sakınmaz mısınız?} Allah'a kulluğu yalnız O'na halis kılmaz, O'ndan başka tapındığınız ortakları ve putları bırakmaz mısınız? {İşte o, Rabbiniz olan gerçek Allah'tır} yani kendisini bu sıfatlarla tanıtan, ilah olarak tapılan, övülen ve bütün yaratıkları nimetlerle terbiye eden; {gerçek olanın ardından sapıklıktan başka ne kalır?} Çünkü O, bütün varlıkların yaratılışında ve tedbirinde tek başınadır; kullarda bulunan her nimet O'ndandır, iyilikleri yalnız O getirir, kötülükleri de yalnız O defeder. O, güzel isimlerin ve kâmil, yüce sıfatların, celâl ve ikram sahibidir. {Nasıl çevriliyorsunuz?} Böyle bir sıfatlara sahip olanın ibadetinden, varlığında yokluktan başka bir şeyi olmayan, kendisine ne fayda ne zarar, ne ölüm ne hayat ne de diriliş sağlayamayan birine yönelmeniz nasıl olur? Onun mülkünden zerre kadar bir şeyi yoktur, hiçbir yönden ortaklığı yoktur, Allah'ın izni olmadan şefaat de edemez. Allah'a ortak koşandan uzak olsun, O'nu inkâr edene yazıklar olsun! Dinlerini kaybettikleri gibi akıllarını da kaybetmişlerdir; hatta dünyalarını ve ahiretlerini de yitirmişlerdir. Bu yüzden Allah Teâlâ onlar hakkında şöyle buyurur: {Fasıklık edenler hakkında Rabbinin sözü böyle gerçekleşti: Onlar inanmayacaklar.} Akıl sahipleri için ibret, takva sahipleri için öğüt, âlemler için hidayet olan apaçık ayetleri ve parlak delilleri Allah onlara gösterdikten sonra bu söz gerçekleşmiştir.
Arapça metin
أي: { قل } لهؤلاء الذين أشركوا بالله، ما لم ينزل به سلطانا - محتجا عليهم بما أقروا به من توحيد الربوبية، على ما أنكروه من توحيد الألوهية - { من يرزقكم من السمآء والأرض } بإنزال الأرزاق من السماء، وإخراج أنواعها من الأرض، وتيسير أسبابها فيها؟ { أمن يملك السمع والأبصار } أي: من هو الذي خلقهما وهو مالكهما؟، وخصهما بالذكر من باب التنبيه على المفضول بالفاضل، ولكمال شرفهما ونفعهما. { ومن يخرج الحي من الميت } كإخراج أنواع الأشجار والنبات من الحبوب والنوى، وإخراج المؤمن من الكافر، والطائر من البيضة، ونحو ذلك، { ويخرج الميت من الحي } عكس هذه المذكورات، { ومن يدبر الأمر } في العالم العلوي والسفلي، وهذا شامل لجميع أنواع التدابير الإلهية، فإنك إذا سألتهم عن ذلك { فسيقولون الله } لأنهم يعترفون بجميع ذلك، وأن الله لا شريك له في شيء من المذكورات. { فقل } لهم إلزاما بالحجة { أفلا تتقون } الله فتخلصون له العبادة وحده لا شريك له، وتخلعون ما تعبدون من دونه من الأنداد والأوثان. { فذلكم } الذي وصف نفسه بما وصفها به { الله ربكم } أي: المألوه المعبود المحمود، المربي جميع الخلق بالنعم وهو: { الحق فماذا بعد الحق إلا الضلال }. فإنه تعالى المنفرد بالخلق والتدبير لجميع الأشياء، الذي ما بالعباد من نعمة إلا منه، ولا يأتي بالحسنات إلا هو، ولا يدفع السيئات إلا هو، ذو الأسماء الحسنى والصفات الكاملة العظيمة والجلال والإكرام. { فأنى تصرفون } عن عبادة من هذا وصفه، إلى عبادة الذي ليس له من وجوده إلا العدم، ولا يملك لنفسه نفعا ولا ضرا، ولا موتا ولا حياة ولا نشورا. فليس له من الملك مثقال ذرة، ولا شركة له بوجه من الوجوه، ولا يشفع عند الله إلا بإذنه، فتبا لمن أشرك به، وويحا لمن كفر به، لقد عدموا عقولهم بعد أن عدموا أديانهم، بل فقدوا دنياهم وأخراهم. ولهذا قال [تعالى] عنهم: { كذلك حقت كلمت ربك على الذين فسقوا أنهم …