البيانAraMakalelerSözlüklerRavîlerKonular

سبيل الرشاد، هدي محمد ﷺ (سبيل الرشاد: ١/١٠١٥، ح ٩٤٨)

Nâfi'den rivayet edildi: Abdullah b. Ömer, fitne sırasında umre yapmak üzere Mekke'ye çıkarken şöyle demişti: "Eğer Beyt'ten alıkonulursam, Allah'ın Resûlü ﷺ ile birlikte yaptığımızı yaparız." Bunun üzerine Hz. Peygamber'in Hudeybiye yılında umre için ihrama girmesi gibi o da umre ihramına girdi. Sonra Abdullah düşündü ve şöyle dedi: "Bu ikisinin (hac ile umrenin) işi tek bir iştir." Sonra ashabına dönüp dedi ki: "Bu ikisinin işi tek bir iştir. Şahit olun ki, ben hacca umreyi ekledim (hac ile umreyi birlikte farz kıldım)." Sonra yoluna devam edip Beyt'e geldi, tek bir tavaf yaptı ve bunu kendisi için yeterli gördü, ayrıca kurban kesti. - Başka bir rivayette Nâfi'den şöyle nakledilmiştir: İbn Ömer Medine'den çıkarken umre ihramına girdi ve şöyle dedi: "Eğer engellenirsem, Allah'ın Resûlü ﷺ'in yaptığı gibi yaparım." Beyda'ya geldiğinde şöyle dedi: "Bu ikisinin durumu tektir. Şahit olun ki, umreme hacmi ekledim." Sonra Mekke'ye geldi, Beyt'in etrafında yedi tavaf yaptı, Makam-ı İbrahim'in arkasında iki rekât namaz kıldı, Safa ile Merve arasında sa'y etti ve şöyle dedi: "Allah'ın Resûlü ﷺ'in böyle yaptığını gördüm." - Başka bir rivayette Nâfi'den: İbn Ömer umre niyetiyle yola çıktı. Kendisine Mekke'de bir durum olduğu haber verildi. Bunun üzerine şöyle dedi: "Umre için ihrama gir; eğer alıkonulursam, Allah'ın Resûlü ﷺ'in yaptığını yaparım." Ve umre için ihrama girdi. Biraz yol gidince Beyda'da şöyle dedi: "Umrenin yolu ile haccın yolu aynıdır. Hac için ihrama giriyorum. Şahit olun ki, hacc için ihrama girdim. Çünkü haccın yolu umrenin yolu gibidir." Mekke'ye gelip Beyt'in etrafında yedi tavaf, Safa ile Merve arasında yedi sa'y yaptı ve şöyle dedi: "Allah'ın Resûlü ﷺ'in böyle yaptığını gördüm." Kudeyd'e gelince bir kurbanlık satın aldı ve onu yanında sürdü. - Başka bir rivayette Nâfi'den: Abdullah b. Abdullah ile Sâlim b. Abdullah, Haccâc'ın İbn Zübeyr ile savaşmak için konakladığı sırada İbn Ömer'e şöyle dediler: "Bu yıl hacca gitmemen sana zarar vermez. Çünkü insanlar arasında savaş çıkmasından ve seninle Beyt arasına engel konulmasından korkuyoruz." İbn Ömer şöyle dedi: "Eğer benimle Beyt arasına engel konulursa, Resûlullah ﷺ'in, Kureyş kafirlerinin onunla Beyt arasına engel olduğu zaman yaptığı gibi yaparım; ben de onunla birlikteydim. Şahit olun ki, umre için ihrama girdim. Yolum açık olursa umremi yaparım, engellenirsem de Resûlullah ﷺ'in yaptığı gibi yaparım." Sonra yola çıktı, Zülhuleyfe'ye varınca umre için telbiye getirdi. Sonra şu âyeti okudu: [Kur'an: "Andolsun, sizin için Allah'ın Resûlü'nde güzel bir örnek vardır."] Beyda'nın sırtına gelince dedi ki: "Bu ikisinin işi tek bir iştir. Umreme engel olunursa haccıma da engel olunmuş olur. Şahit olun ki, umremle birlikte hacca da ihrama girdim." Yoluna devam edip Kudeyd'de bir kurbanlık satın aldı, sonra hem hac hem umre için tek bir tavaf yaptı, Safa ile Merve arasında da sa'y etti; bayram gününe kadar böyle devam etti. - Başka bir rivayette Nâfi'den: Abdullah b. Abdullah ile Sâlim, Haccâc İbn Zübeyr'e karşı konakladığı ve öldürülmeden önceki geceler İbn Ömer'e şöyle dediler: "Bu yıl hacca gitmemen sana zarar vermez; Beyt'le aranda engel olunmasından korkuyoruz." İbn Ömer dedi ki: "Biz Resûlullah ﷺ ile umre yapmak üzere çıkmıştık; Kureyş kafirleri Beyt'e engel oldu. Resûlullah ﷺ kurbanını kesti, başını tıraş etti ve geri döndü. Şahit olun ki, ben de umre için ihrama giriyorum. Beyt'e ulaşmama izin verilirse tavaf ederim, engellenirsem Resûlullah ﷺ'in yaptığını yaparım." Böylece Zülhuleyfe'den umre için ihrama girdi, sonra yola devam etti ve dedi ki: "Onların işi tektir. Şahit olun ki, umremle birlikte hacca da ihrama girdim." Hem hac hem umre için tek bir tavaf ve tek bir sa'y yaptı, bayram gününe kadar da ihramdan çıkmadı; kurbanını kesti. Nâfi' dedi ki: Hem hac hem umre için tek tavaf yaptı, tek sa'y yaptı; sonra bayram gününe kadar ihramdan çıkmadı, kurbanını kesti. İbn Ömer şöyle derdi: "Kim umre ile haccı birlikte yapar ve ikisi için birlikte ihrama girerse, bayram günü ikisinden de ihramdan çıkmadıkça kendisi helal olmaz." - Başka bir rivayette Nâfi'den: Abdullah'ın oğullarından biri ona şöyle dedi: "Bu yıl kalsan keşke; Beyt'e ulaşamamandan korkuyorum." İbn Ömer dedi ki: "Biz Nebî ﷺ ile birlikte çıktık; Kureyş kafirleri Beyt'e engel oldu. Nebî ﷺ kurbanlarını kesti, başını tıraş etti, ashabı da saçlarını kısalttı. Şahit olun ki, umre için ihrama girdim. Beyt'e girmeme izin verilirse tavaf ederim; engellenirsem Resûlullah ﷺ'in yaptığını yaparım." Bir süre yol gittikten sonra şöyle dedi: "Onların işini tek görüyorum. Şahit olun ki, umremle birlikte hacca da ihrama girdim." Tek tavaf ve tek sa'y yaptı ve ikisinden de ihramdan çıktı. - Başka bir rivayette Nâfi'den: İbn Ömer, Haccâc İbn Zübeyr'e karşı konakladığı yıl hacca gitmek istedi. Kendisine dendi ki: "İnsanlar arasında savaş olacak; biz seni engelleyeceklerinden korkuyoruz." Bunun üzerine dedi ki: [Kur'an: "Andolsun, sizin için Allah'ın Resûlü'nde güzel bir örnek vardır."] Resûlullah ﷺ'in yaptığını yaparım. Şahit olun ki, ben umre için ihrama giriyorum. Sonra çıktı, Beyda'nın dış kısmına varınca dedi ki: "Haccın ve umrenin işi tektir. Şahit olun —İbn Rumh'un rivayetinde: 'Şahit olun'un yerine 'Size şahit tutarım'— ki, umremle birlikte hacca da ihrama girdim." Kudeyd'de satın aldığı kurbanı beraberinde götürdü, hem hac hem umre için telbiye getirerek Mekke'ye vardı, Beyt'in etrafında ve Safa ile Merve arasında tavaf ve sa'y yaptı, bunun üzerine bir şey eklemedi; bayram gününe kadar kurban kesmedi, tıraş olmadı, saçını kısaltmadı, haramlaştırdığı hiçbir şeyden çıkmadı. Bayram günü kurbanını kesti, tıraş oldu ve ilk tavafıyla hac ve umre tavafının yerine geçtiğini düşündü. İbn Ömer şöyle dedi: "Resûlullah ﷺ de böyle yapmıştır."

Derece: Sahih

أخرجه مالك، والحميدي، وأحمد، والدارمي، والبخاري، ومسلم، وابن ماجة، والترمذي، والبزار، والنسائي، وأبو عوانة، وابن خزيمة، والدارقطني، والبيهقي.

Arapça metin, senedi, ravîler ve âlimlerin hükümleri aşağıdadır.

سبيل الرشاد، هدي محمد ﷺ (سبيل الرشاد: ١/١٠١٥، ح ٩٤٨)

عن نافع، عن عبد الله بن عمر، أنه قال، حين خرج إلى مكة معتمرا، في الفتنة: إن صددت عن البيت، صنعنا كما صنعنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فأهل بعمرة، من أجل أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أهل بعمرة، عام الحديبية، ثم إن عبد الله نظر في أمره، فقال: ما أمرهما إلا واحد، ثم التفت إلى أصحابه، فقال: ما أمرهما إلا واحد، أشهدكم أني قد أوجبت الحج مع العمرة، ثم نفذ حتى جاء البيت، فطاف طوافا واحدا، ورأى ذلك مجزيا عنه، وأهدى

". - وفي رواية: "عن نافع، قال: أهل ابن عمر بالعمرة، حين خرج من المدينة، وقال: إن صددت، فعلت مثل الذي فعل رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فلما أن جاء البيداء قال: ما شأنهما إلا واحد، أشهدكم أني قد أوجبت حجا مع عمرتي، قال: ثم قدم مكة، فطاف بالبيت سبعا، وصلى ركعتين خلف المقام، وطاف بين الصفا والمروة، ثم قال: هكذا رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم فعل". - وفي رواية: "عن نافع؛ خرج ابن عمر يريد العمرة، فأخبروه أن بمكة أمرا، فقال: أهل بالعمرة، فإن حبست، صنعت كما صنع رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فأهل بالعمرة، فلما سار قليلا، وهو بالبيداء، قال: ما سبيل العمرة إلا سبيل الحج، أوجب حجا، وقال: أشهدكم أني قد أوجبت حجا، فإن سبيل الحج سبيل العمرة، فقدم مكة، فطاف بالبيت سبعا، وبين الصفا والمروة سبعا، وقال: هكذا رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم فعل، أتى قديدا، فاشترى هديا، فساقه معه". - وفي رواية: "عن نافع؛ أن عبد الله بن عبد الله وسالم بن عبد الله، كلما عبد الله، حين نزل الحجاج لقتال ابن الزبير، فقالا: لا يضرك أن لا تحج العام، فإنا نخشى أن يكون بين الناس قتال، وأن يحال بينك وبين البيت، قال: إن حيل بيني وبينه، فعلت كما فعل رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وأنا معه، حين حالت كفار قريش بينه وبين البيت، أشهدكم أني قد أوجبت عمرة، فإن خلي سبيلي قضيت عمرتي، وإن حيل بيني وبينه، فعلت كما فعل رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وأنا معه، فانطلق، ثم خرج حتى أتى ذا الحليفة، فلبى بعمرة، ثم تلا: {لقد كان لكم في رسول الله أسوة حسنة} ثم سار حتى إذا كان بظهر البيداء، قال: ما أمرهما إلا واحد، إن حيل بيني وبين العمرة، حيل بيني وبين الحج، أشهدكم أني قد أوجبت حجة مع عمرتي، فانطلق حتى ابتاع بقديد هديا، ثم طاف لهما طوافا واحدا بالبيت، وبالصفا والمروة، ثم لم يزل كذلك إلى يوم النحر". - وفي رواية: "عن نافع؛ أن عبد الله بن عبد الله وسالما، كلما ابن عمر ليالي نزل الحجاج بابن الزبير، قبل أن يقتل، فقالا: لا يضرك أن لا تحج العام، نخاف أن يحال بينك وبين البيت، فقال: قد خرجنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم معتمرين، فحال كفار قريش دون البيت، فنحر رسول الله صلى الله عليه وسلم هديه، وحلق رأسه، ثم رجع، فأشهدكم أني قد أوجبت عمرة، فإن خلي بيني وبين البيت طفت، وإن حيل بيني وبينه، فعلت كما كان فعل رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وأنا معه، فأهل بالعمرة من ذي الحليفة، ثم سار فقال: إنما شأنهما واحد، أشهدكم أني قد أوجبت حجا مع عمرتي. قال نافع: فطاف لهما طوافا واحدا، وسعى لهما سعيا واحدا، ثم لم يحل حتى جاء يوم النحر، فأهدى. وكان يقول: من جمع العمرة والحج، فأهل بهما جميعا، فلا يحل حتى يحل منهما جميعا يوم النحر". - وفي رواية: "عن نافع؛ أن بعض بني عبد الله قال له: لو أقمت العام، فإني أخاف أن لا تصل إلى البيت، قال: خرجنا مع النبي صلى الله عليه وسلم ، فحال كفار قريش دون البيت، فنحر النبي صلى الله عليه وسلم هداياه، وحلق، وقصر أصحابه، وقال: أشهدكم أني أوجبت عمرة، فإن خلي بيني وبين البيت طفت، وإن حيل بيني وبين البيت، صنعت كما صنع رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فسار ساعة، ثم قال: ما أرى شأنهما إلا واحدا، أشهدكم أني قد أوجبت حجة مع عمرتي، فطاف طوافا واحدا، وسعيا واحدا، حتى حل منهما جميعا". - وفي رواية: "عن نافع؛ أن ابن عمر أراد الحج، عام نزل الحجاج بابن الزبير، فقيل له: إن الناس كائن بينهم قتال، وإنا نخاف أن يصدوك، فقال: {لقد كان لكم في رسول الله أسوة حسنة} أصنع كما صنع رسول الله صلى الله عليه وسلم ، إني أشهدكم أني قد أوجبت عمرة، ثم خرج، حتى إذا كان بظاهر البيداء، قال: ما شأن الحج والعمرة إلا واحد، اشهدوا - قال ابن رمح: أشهدكم - أني قد أوجبت حجا مع عمرتي، وأهدى هديا اشتراه بقديد، ثم انطلق يهل بهما جميعا، حتى قدم مكة، فطاف بالبيت، وبالصفا والمروة، ولم يزد على ذلك، ولم ينحر، ولم يحلق، ولم يقصر، ولم يحلل من شيء حرم منه، حتى كان يوم النحر، فنحر وحلق، ورأى أن قد قضى طواف الحج والعمرة بطوافه الأول، وقال ابن عمر: كذلك فعل رسول الله صلى الله عليه وسلم ".

درجة الحديث

صحيحمن «سبيل الرشاد»، وقد جمع فيه مؤلفه الأحاديث الصحيحة، وخرّجها في الحاشية.

الحديث الصحيح: ما اتصل سنده بنقل الراوي العدل الضابط عن مثله إلى منتهاه، من غير شذوذ ولا علّة.

التخريج

التخريج: ذكر الكتب التي روت الحديث بأسانيدها.

أخرجه مالك، والحميدي، وأحمد، والدارمي، والبخاري، ومسلم، وابن ماجة، والترمذي، والبزار، والنسائي، وأبو عوانة، وابن خزيمة، والدارقطني، والبيهقي.

اقرأه في موضعه من «سبيل الرشاد، هدي محمد ﷺ» ↗